artikel

Genoeg ruimte voor innovatieve installaties in monumenten

elektrotechniek

Monumentale panden bieden voldoende ruimte voor de toepassing van innovatieve installatieproducten. Zo biedt led nieuwe kansen voor het renoveren van kroonluchters en ook op het gebied van draadloze verbindingen zijn er mogelijkheden. Enige creativiteit is echter wel vereist, want je kunt in een monument niet zomaar een gaatje boren om een kabelgoot te leggen.

Genoeg ruimte voor innovatieve installaties in monumenten

In tegenstelling tot wat veel mensen denken zijn zelfs zonnepanelen zijn voor monumenten niet uit den boze, vertelt Ramon Pater. Hij is restauratie-adviseur bij Archivolt architecten. “Op de daken van renovatieproject Het Schip, een rijksmonument in Amsterdam, zijn bijvoorbeeld zonnepanelen geplaatst. Dat kon omdat ze door een hoog opstaande dakrand uit het zicht liggen.”

Beperkingen

Volgens restauratiearchitect Maarten Fritz is Monumentenzorg is de belichaming van duurzaamheid. “Je geeft gebouwen een nieuw leven en dat is pas echt duurzaam. Ook in praktische zin zijn er veel mogelijkheden voor de toepassing van duurzame technieken, omdat er vaak veel ruimte is in oude gebouwen. Bovendien zijn de muren vaak dik, waardoor ze warmte beter vasthouden. Wel zijn er beperkingen omdat je het interieur en exterieur niet wilt aantasten, maar dat kun je creatief oplossen. In het stadhuis in Maastricht hebben we bijvoorbeeld de mechanische ventilatie geïntegreerd in de schoorstenen. Op elke kamer is een schoorsteenmantel, die we gebruiken om lucht in de kamers te brengen. Achter het schilderij boven de schoorsteenmantel wordt de lucht afgezogen.”

Mogelijkheden van gebouw

Jachthuis Sint Hubertus is een gastenverblijf voor gasten van de Nederlandse Staat en tevens een museum. Het interieur was nog in oorspronkelijke staat en dat moest ook zo blijven. Maar de installaties in het Jachthuis waren in erg slechte staat en moesten daarom volledig worden vervangen, vertelt Fritz. “Berlage heeft erg zijn best gedaan om de installaties achter de schoonmetselwerkwanden en het fijne tegelwerk weg te werken. Dat betekende wel dat het voor ons een enorme klus was om bij de armaturen en schakelpunten te komen. Om het installatiewerk toch onzichtbaar te kunnen vernieuwen hebben we de vloer van de eerste verdieping tijdelijk verwijderd. Het parket hebben we eerst genummerd, zodat we het weer in de goede volgorde konden terugleggen. Toen de vloer weg was, ontstond een grote horizontale leidingschacht van waaruit alle lichtpunten bereikbaar waren. Elke lamp heeft zijn eigen kabel gekregen naar een goed toegankelijk verzamelpunt en van daaruit een kabel naar het schakelpunt. Dit hebben we onder meer gedaan om de bereikbaarheid van de installaties te vergroten. Dat was een eis van het Rijksvastgoedbedrijf.”

Uit het zicht

Restauratie betekent dus niet dat er geen innovatieve elementen toegepast kunnen. Fritz: “Je wordt juist heel creatief als je wilt dat er zo weinig mogelijk zichtbaar is. Alle applicaties voor brandcompartimentering, brandveiligheid, inbraakpreventie en vluchtwegbeveiliging zijn uit het zicht weggewerkt, zodat de beleving van het interieur niet wordt verstoord. Omdat het Jachthuis gebruikt wordt als museum worden er groepen rondgeleid, wat vluchtwegbeveiliging noodzakelijk maakt. De bekende groene uitbordjes zouden afbreuk doen aan het interieur. Daarom hebben we de noodvoorzieningen in led aangebracht onder de tapijten, zoals dat bijvoorbeeld in vliegtuigen gebruikelijk is.”

Ledverlichting

Over het werken met ledverlichting is Fritz enthousiast. Hij deed er veel ervaring mee op tijdens de restauratie van het stadhuis in Maastricht. “Led biedt veel mogelijkheden. In het stadhuis van Maastricht hangen prachtige kroonluchters. Die hebben we helemaal opnieuw bedraad en voorzien van led. Vroeger werd het stadhuis van buiten belicht in de avond, maar tegenwoordig kiezen ze ervoor om de kroonluchters aan te laten staan en wordt het monument op die manier goed zichtbaar in de avonduren.”

Draadloos

Ook de ontwikkelingen op het gebied van draadloze verbindingen worden door Fritz gevolgd. “Draadloze verbindingen zijn een zegen voor monumenten. Omdat je minder kabels legt, treden er veel minder verstoringen voor het interieur op. Bovendien is de betrouwbaarheid van draadloze apparatuur enorm toegenomen en kan die bijvoorbeeld ook toegepast worden in brandmelders.” Diezelfde ervaring heeft Pater. “Bij de toepassing van draadloze verbindingen was betrouwbaarheid altijd een issue, maar dat is de laatste jaren beter geworden. In Het Schip passen we bijvoorbeeld draadloze techniek toe in het intercomsysteem.”

Kwaliteiten

Beide architecten bevestigen dat het vervangen van de installaties in monumenten veel aandacht vereist. Pater: “We maken alle vakmensen in een project duidelijk in wat voor gebouw ze bezig zijn. En als ze dat eenmaal weten, vinden ze het ook leuk om zelf met oplossingen te komen over hoe bepaalde hindernissen opgelost kunnen worden. Daarom werken we voor monumentale renovatieprojecten ook altijd in een bouwteam, zodat we optimaal gebruik maken van de kennis van alle partijen in het project.” Ook Fritz licht de vakmensen voor over het gebouw waarin ze werken. Volgens hem is het afhankelijk van de persoon of iemand geschikt is om in restauratieprojecten te werken. “Je moet het echt leuk vinden om onderdeel te zijn van een restauratieteam. En daarnaast vraagt het werk ook specifieke kwaliteiten. Je moet in een restauratie niet zo maar een gaatje boren om even een pijpje te leggen. De aard van het werk vraagt veel meer om terughoudendheid dan om de botte bijl. Je moet van tevoren goed nadenken hoe je van a naar b komt met je leidingen en hoe je dat realiseert.”

Het Schip

Pater renoveerde afgelopen jaren met Archivolt architecten woningbouwcomplex Het Schip, dat uit 82 woningen bestaat. Het door Michel de Klerk ontworpen complex is een icoon van de Amsterdams School en stamt uit 1919. Een groot voordeel bij de verduurzaming van het complex was volgens Pater dat het interieur wel aangepakt mocht worden. “Bij een eerdere renovatie eind jaren 70 zijn alle historische elementen aan de binnenkant al verwijderd. Wij renoveren veel Rijksmonumenten die als woningcomplex gebruikt worden en daar zie je dat wel vaker. Dat is natuurlijk zonde, maar daardoor was het werk een stuk eenvoudiger. Als je te maken hebt met meer monumentale interieurs, moet je zoeken naar hoe je leidingen weg kunt werken en moet je veel meer rekening houden met de mogelijkheden van een gebouw.” Daarnaast is het zaak om zoveel mogelijk van de oude infrastructuur van het gebouw opnieuw te benutten, legt Pater uit. “De schoorstenen hebben we bijvoorbeeld opnieuw gebruikt om ventilatiekanalen en rookgasafvoeren in aan te brengen.”

Van G naar A

Pater vertelt dat in Het Schip hedendaagse isolatiepakketten toegepast konden worden. “Dat gecombineerd met het feit dat de woningen kleine ramen hebben, maakt dat de warmtevraag van dit gebouw erg laag is. Daarom hebben we gekozen voor het gebruik van pv-panelen en zonneboilers.” Daarnaast worden de woningen verwarmd door een gemeenschappelijke cv-installatie met een opslagvat voor tien tot twaalf woningen, die individueel bemeterd worden.”

Vakbeurs Renovatie

Ieder jaar is in de Brabanthallen in Den Bosch de beurs Renovatie. De Vakbeurs richt zich op  verbetering van bestaande woningen & utiliteitsgebouwen.

Reageer op dit artikel