artikel

‘Heldere afspraken essentieel voor BIM’

energie

Goede BIM-modellen maken dat bouwprojecten vlotter en beter gaan en deze modellen bieden een uitstekende basis voor beheer en onderhoud in een later stadium. Maar om optimaal van de voordelen gebruik te kunnen maken, zijn duidelijk afspraken waaraan iedereen zich houdt onontbeerlijk. Want anders is op den duur iedereen toch weer met zijn eigen modelletje bezig, met extra kosten tot gevolg. Een gesprek met Kees Boekel, BIM-programmamanager bij Engie.

‘Heldere afspraken essentieel voor BIM’

Door Tijdo van der Zee

Het BIM-startpunt voor Engie lag in 2010 in Den Helder. Daar had het bedrijf, samen met zijn partners in het consortium Helder Oranje, de opdracht gekregen voor de nieuwbouw en het beheer en onderhoud voor 25 jaar van een ziekenhuis. “In ons kantoor in Zaandam hadden we een ruimte speciaal ingericht voor het bouwteam. Daarin werkten de adviseur, de constructeur, de architect en aannemer met ons als technisch dienstverlener samen om het concept uit te werken. Alles in BIM”, zegt Kees Boekel, nu BIM-programmamanager bij Engie, maar destijds manager engineering. “Helaas gooide een fusie met een ander ziekenhuis toen roet in het eten; de bouw ging niet door.”

Bim strategisch benaderen

In de jaren die er op volgden kreeg het bedrijf steeds meer BIM-projecten onderhanden, tot ongeveer de helft van de projecten nu. Het was voor Engie belangrijk om na te denken over een strategische benadering van BIM. “Hieruit is het BIM-programma voortgekomen dat ik nu leid”, zegt Boekel. In dat programma worden drie fases onderscheiden: de BIM-basics fase, de BIM-accelerating fase en de BIM-continuous fase. “We zitten nu in de BIM-basics fase. Dat betekent dat we de basis van BIM in al onze processen toepassen. Dus in de commercie, en bijvoorbeeld bij het gebruik en beheer. Dan gaat het niet alleen om utiliteit, maar ook om infrastructuur en de industrie. De hele organisatie wordt ‘fit for BIM’.”

Automatisering

Daarna komt de tweede fase. “Dan we de BIM basics onder controle, en gaan we nog een stapje verder met digitalisering en automatisering. Een voorbeeld: nu is er nog een handeling nodig als je informatie doorzet naar het ERP-systeem om een order te plaatsen. Straks gaat dat automatisch vanuit het BIM”, zegt Boekel.

Gemeengoed

Bij de derde fase van de BIM-implementatie is BIM overal tot in de haarvaten doorgedrongen, is het gemeengoed geworden. “Dan zit BIM overal in onze dienstverlening, maken we optimaal gebruik van data om het proces te voeden. Om steeds slimmere gebouwen te maken.”

Irritatie

Miscommunicatie en het verlies aan informatie over de verschillende fases heen, dat is volgens Boekel een van de grootste struikelblokken bij BIM op dit moment. “Het zorgt voor irritatie en spanning bij alle betrokkenen, maar bovenal bij de klant”, zegt hij. Hoe gaat dat in zijn werk? Een technisch dienstverlener die zich heeft verbonden aan een project krijgt meestal het BIM-model overhandigd dat is gebruikt om de bestekken mee op te stellen en de prijsvorming mee te bepalen.

Basismodel verder detailleren

Het idee van BIM is dan, legt Boekel uit, dat dat basismodel verder gedetailleerd gaat worden. Maar vaak blijkt dat een technisch dienstverlener juist nog heel veel extra werk heeft om het basismodel geschikt voor uitvoering te maken. De gebruikte data en parameters in het model zijn vaak heel anders dan de data zoals de technisch dienstverlener ze gebruikt in zijn werk. “Het gebeurt bijvoorbeeld dat in het definitieve ontwerp uitgegaan wordt van de parameter ‘afmeting’, terwijl de technisch dienstverlener ‘diameter’ gebruikt. Dat moet dan overal in het model worden aangepast. Hoewel dat een kwestie van copy-paste is, kost het toch behoorlijk wat tijd.” Zelfs zoiets onbenulligs als taal speelt een rol. “Het maakt uit of je een parameter omschrijft als ‘design value’ of ‘ontwerpwaarde’. Als hierover geen afspraken worden gemaakt, en verschillende talen gebruiken, matchen de parameters niet.”

Sneller met BIM

Voorheen, in het pre-BIM-tijdperk, maakte de technisch dienstverlener ook zijn eigen tekeningen op basis van de ontwerptekeningen, zegt Boekel, maar dat was zoals het ging en iedereen in het bouwproces hield daar dan ook rekening mee. Het idee bij BIM is nu juist dat je sneller bent, gestroomlijnder, omdat je een deel van dat werk over kan slaan. Als dan blijkt dat je er toch nog heel veel extra werk aan hebt, dan is dat niet volgens de verwachtingen en dát levert spanning op.

Faseovergangen

Oplossingen liggen voor de hand. Betrek partijen eerder in het proces en laat hen gezamenlijk het ontwerp maken, waardoor het conceptuele en het technische naadloos in elkaar overvloeien, zegt Boekel. Ook standaardisering van techniek (zoals de verdere uitwerking van de Uniforme Objectenbibliotheek) en van afspraken (zoals het in de bouwsector veel gebruikte Basis ILS) zijn lijnen waarlangs het BIM-model makkelijker door de verschillende fases heen geleid moet gaan worden. “En dat speelt natuurlijk niet alleen bij de daadwerkelijke bouw. Bij de faseovergang van bouw naar beheer en onderhoud speelt hetzelfde euvel”, zegt Boekel.

Planning aan de kaak stellen

Het is belangrijk dat je als technisch dienstverlener of als bouwteam de discussie aan durft te gaan met de opdrachtgever. “Dat je bijvoorbeeld de voorgestelde planning aan de kaak stelt. Omdat die je niet de ruimte geeft om je BIM-proces goed in te richten.” Deze knelpunten hangen echter minder samen met wel of geen BIM, maar meer met de contractvorm die gekozen wordt. “Dan krijg je vermoeiende discussies over meer werk en minder werk. De oplossing is om meer te gaan naar geïntegreerde contractvormen waarbij de consortia verantwoordelijk zijn voor het werk en de oplevering en ook voor het overleg met de opdrachtgever. Nu staat er nog wel eens een adviseur of externe partij tussen die je het zicht ontneemt op wat de opdrachtgever echt wil. Het mooie is dat die opdrachtgever met BIM eerder in het proces een veel beter inzicht heeft in wat hij gaat krijgen.”

Terug naar 2D

Ook als het BIM-proces in eerste instantie wél op orde lijkt, gaat er nog wel eens wat mis. “Dat in een project ineens de vloerenleverancier teruggaat naar 2D en dat je die tekeningen moet gaan controleren”, zegt Boekel. Een voorwaarde voor BIM is daarom dat je contractvormen in orde zijn. “Dat je bijvoorbeeld vastlegt dat je gedurende het proces vasthoudt aan BIM.” Werken met vaste partners kan hierbij helpen, zegt Boekel. Je krijgt dan de tijd elkaar te leren kennen, elkaar te vertrouwen. “In projecten werken we veel samen met Volkerwessels. Op een gegeven moment weet je wat je aan elkaar hebt, en wat niet. Wat dat betreft is het net een sportteam.”

Tijdsdruk

Maar toch, technisch dienstverleners hebben het in de huidige markt vaak ontzettend druk. Er is nauwelijks tijd voor lange voorbereidingen en het gebeurt regelmatig dat ondanks de goede voornemens een project dan toch maar even snel in 2D wordt uitgevoerd. “Dat klopt”, zegt Boekel, “deze transitie kost tijd en die is er niet altijd.”

BIM geeft transparantie

“Als BIM echt in full power doorzet dan is het een complete disruptor voor de huidige structuren,  want het geeft zoveel transparantie. Het geeft ook de leveranciers en fabrikanten de mogelijkheid volop mee te doen. En de coördinerende rol van de aannemer is dan mogelijk niet meer nodig. Het is heel interessant wat voor veranderingen dat teweeg gaat brengen.”

Reageer op dit artikel