artikel

Tien prioriteiten voor Wientjes’ Taskforce Bouw

installatiebranche

Wat moet boven aan de Bouwagenda van Taskforce Bouw-voorzitter Bernard Wientjes komen? Welke prioriteiten staan bovenaan om van de bouw een gezonde sector te maken met reële winstmarges zonder opportunistisch gedrag? Is het productiviteit? Innovatie? Wantrouwen? of juist Veiligheid?

Tien prioriteiten voor Wientjes’ Taskforce Bouw

Wie het pessimistisch benadert, kan wijzen op alle mislukte initiatieven in het verleden. Wie het optimistisch bekijkt, wijst op het gevoel van urgentie en het breed gedragen initiatief om het vanaf nu echt anders te gaan doen. En omarmt de Marktvisie en geeft de nieuwe Bouwagenda de hoogste prioriteit.

Cruciale dossiers 

Om een toekomst vaste sector vorm te kunnen geven, moeten stappen worden gezet in een tien cruciale dossiers. Bij de start van de Bouwcampus zette Cobouw al eens zeven probleemdossiers op een rij. Ruim een jaar later blijkt die lijst nog verrassend actueel. We hebben er actuele aandachtspunten aan toegevoegd. 

1. Dossier Vertrouwen

Opdrachtgevers hebben zelden vertrouwen in de marktpartijen waar mee ze in zee gaan. Verhoudingen lijken te ontdooien, maar samenwerking is niet vanzelfsprekend en de controlecultuur weegt zwaar. Claimgedrag en onderling wantrouwen kosten nog steeds onnodig veel energie en leiden af van alles wat echt met bouwen te maken heeft. De aanpak van een eerste conflict tijdens de uitvoering is cruciaal voor het vertrouwen tussen partijen op de bouwplaats, bracht Geertje van Engen vorig jaar in kaart voor haar studie aan de TU Delft. Die wijze les lijkt nog maar zelden toegepast. Bij de wegverbredingen tussen Schiphol-Amsterdam-Almere draait een pilot om mee te denken met de bouwers en problemen vroegtijdig bespreekbaar te maken. Het is nog de uitzondering op de regel.

2. Dossier Wij/Zij

De bouw is doordrenkt van de vooroordelen. Op de website van de Bouwcampus staan enkele herkenbare voorbeelden over Rijkswaterstaat en de markt. “Rijkswaterstaat wil zo veel mogelijk hebben voor de allerlaagste prijs.” “Marktpartijen proberen overal een slaatje uit te slaan.” “Rijkswaterstaat bepaalt alles, en de markt mag alleen maar uitvoeren.” En: “Markpartijen zéggen dat ze iets voor weinig geld kunnen doen en schroeven vervolgens de prijs op.” Door de crisis en de bouwfraude zijn de verhoudingen op scherp komen te staan, en probeert elke partij met zo min mogelijk kleerscheuren door de samenwerking heen te komen. Maar zo’n cultuur staat natuurlijk ver weg van echt samenwerken.

3. Dossier Risico’s

Sinds de komst van de integrale contracten en het UAV-gc liggen veel risico’s bij de markt. Die risico’s leiden tot hoge onverwachte kosten tijdens de uitvoering. De gedachte is dat wie een project ontwerpt, uitvoert en onderhoudt, ook verantwoordelijk is voor eventuele tegenvallers. Bij de Coentunnel en A15 MaVa is die visie doorgeslagen en heeft dat nogal zuur uitgepakt voor de betrokken bouwers. De basis om risico’s te beleggen bij de partij die ze het beste kan dragen, lijkt inmiddels voorzichtig vorm te krijgen. De tender van het Zuidasdok zet de trend om van meet af aan een aantal risico’s bij de opdrachtgever te houden, met name voor vergunningen, kabels en leidingen en de ondergrond.

4. Dossier Tenderen/Innovatie

Het onderscheidend vermogen tussen marktpartijen is meestal klein en de ruimte voor innovatie beperkt. De frustraties over de tenderfase van bouwprojecten zitten hoog en de nieuwe Aanbestedingswet brengt daar geen verandering in. De speciale ambassadeur Matthijs Huizing probeert nu de ‘narrigheid’ te doorbreken. Meer ruimte voor innovatie is een diepgekoesterde wens van de hele sector, maar het verplichte tenderen zorgt voor weinig speelruimte. Het onderscheidend vermogen tussen marktpartijen is meestal klein, de laagste prijs geeft vaak de doorslag en de tenderkosten zijn onevenredig hoog in vergelijking tot de winkansen.

5. Dossier Dialoog

Gebrek aan communicatie en afstemming is de grootste bron van faalkosten en wantrouwen. De passie, trots en vakmanschap moeten weer domineren, maar zover is het nog lang niet. Risico’s en problemen vroegtijdig aankaarten en bespreekbaar maken, zijn cruciaal voor een soepel verloop. Buffers inbouwen, terugvalopties en korte communicatielijntjes zijn daar de meest gehoorde oplossingen voor. De praktijk is vaak dat grijze gebiedjes ontstaan op de ‘randen’ van projecten en faalkosten een grote kans krijgen. Vaker samen koffie drinken lijkt het simpele devies, want de bouwvergadering is meestal te formeel of al aan de late kant.

6. Dossier Keten/Productiviteit

De bouwketen is lang en gaat over vele schakels. De productiviteit blijft de afgelopen jaar steken en gaat nauwelijks omhoog. De samenwerking en afstemming tussen al die ketens verloopt nog verre van soepel en optimaal. Er zijn afgelopen jaren wel stappen gezet om verbeteringen door te voeren, maar deze bron van faalkosten is nog altijd hoog. Partijen nemen dingen aan, zonder die te checken. Het lijkt logisch dat opdrachtgever en opdrachtnemer met elkaar in gesprek blijven gedurende de uitvoering van een bouwproject, maar is helemaal niet vanzelfsprekend. Een lean-aanpak kan veel ellende tussen de verschillende bouwdisciplines op de bouwplaats voorkomen.

7. Dossier Prestatiemeten

Wie goed presteert, krijgt een streepje voor bij extra opdrachten of verlenging en wie slecht werk aflevert, komt minder snel aan de beurt voor nieuwe projecten. Zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers staan achter deze basisgedachte van prestatiemeten, maar in de praktijk blijkt het lastig om objectieve criteria te verzinnen. Willekeur en persoonlijke voorkeuren blijken eveneens een stempel te drukken. Inmiddels zijn er tientallen systemen in omloop om te meten en kan een slechte beoordeling je jarenlang achtervolgen. Het is hoog tijd voor een uniform systeem, desnoods op basis van een project.

8. Dossier Kwaliteit

De zes-min-cultuur domineert nog altijd in de bouw. In plaats van een tien na te streven, werken de aanbestedingscultuur, de magere winstmarges en de lage inschrijfprijzen in de hand om te streven naar de laagst geaccepteerde kwaliteit. De rekening om te beknibbelen op kwaliteit van materialen of afgeleverd werk, komt eigenlijk altijd terug in de onderhoudsfase. Jammer voor de opdrachtgever en de samenleving die nog jaren vooruit moeten met het opgeleverde project, maar ook jammer voor de bouwers die veel meer plezier in hun werk zouden kunnen hebben als er ruimte zou zijn voor iets meer passie in plaats van bizar hoge tijdsdruk van strakke planningen. Het geeft veel meer voldoening om werk in een keer goed af te kunnen leveren.

9. Dossier Duurzaamheid

Alle snelwegen moeten uiterlijk 2030 energieneutraal zijn en alle huizen kunnen zonder energierekening door de aanpak van nul-opde-meter (NOM). Mooie ambities op het gebied om te vergroenen, maar ook bouwmachines verstoken nog veel fossiele brandstoffen en zo’n 10 procent van alle vervoersbewegingen op de weg is bouw gerelateerd. Bij tenders wordt bij 86 procent van de aanbestedingen geen enkele rekening gehouden met duurzaamheid en wie dat wel doet werkt meestal met de CO2-ladder die grotendeels is uitgewerkt. Slechts een enkele opdrachtgever stimuleert ‘groene’ materialen of een ‘groene’ bouwplaats. Hoog tijd voor nieuwe ambities.

10. Dossier Veiligheid

De bouw is nog altijd een van de meest onveilige sectoren om in te werken. Het aantal ongevallen is hoog, zeker vergeleken met het buitenland of andere risicovolle sectoren zoals de chemie. De opdrachtgever let vaak niet op veilige werksituaties en ook bij de opdrachtnemer is veilig werken meestal een van de vele prioriteiten. De stoere bouwcultuur en hoge werkdruk zorgen voor veel onveilig gedrag en zware fysieke belasting. Het levert ook veel administratieve rompslomp om bijna-ongelukken te melden, dus gebeurt dat vaker niet dan wel. Wie achter een bureau werkt, loopt veel minder risico dan op de bouwplaats, waar valgevaar of aanrijdgevaar altijd aanwezig zijn. 



In het weekblad een interview met voorzitter van de Taskforce Bouw, Bernard Wientjes. Morgen een voorbeschouwing op onze site.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels