artikel

Texel: donker waar het kan, licht als het moet

verlichting

Op Texel is de openbare verlichting grondig aangepakt. Slimme verlichting zorgt voor een daling van het energieverbruik van ongeveer zeventig procent.  

Texel: donker waar het kan, licht als het moet

Honderd procent energieneutraal in 2020. Een enorme opdracht die Texel zichzelf oplegt. Om daartoe te komen begon het eiland al met beperken van het energieverbruik door woningen beter te isoleren, er zijn energieneutrale sociale huurwoningen ontworpen, er werd een drijvend zonnepark aangelegd, en de openbare verlichting is vernieuwd.

Straatverlichting

“Voor het straatverlichtingsnetwerk omschreef de gemeente in de tender geen specifieke wens, maar gaven ze aan wat de doelstelling was: zoveel mogelijk energie besparen om in 2020 energieneutraal te worden en zo min mogelijk lichtvervuiling om een beleving van de natuur en sterrenhemel te kunnen waarborgen.  ‘Donker waar het kan, licht als het moet’ was daarbij het uitgangspunt”, vertelt Joost de Ruiter, productmanager bij Dynniq en verantwoordelijk voor de ontwikkeling van slimme verlichtingsconcepten.

CitySense en Skylite

Het nieuwe slimme straatverlichtingsnetwerk dat is aangelegd op Texel behoort tot de grootste in Europa. Het omvat 3.500 slimme draadloze besturingssystemen voor verlichting (CitySense en SkyLite) die Texel helpen om energie te besparen en lichtvervuiling te minimaliseren.

Licht op maat

Het draadloze besturingssysteem is voorzien van een gepatenteerde technologie op basis van bewegingsdetectie, die het verlichtingsniveau van de straatverlichting automatisch aanpast aan het aantal verkeersbewegingen. Door de combinatie van nieuwe ledverlichting met ‘licht op maat’ van Tvilight zijn de energiekosten met tweederde verminderd.

Drijvend zonnepanelenpark

De Ruiter: “Texel wekt met haar drijvend zonnepanelenpark overdag de hoeveelheid energie op die s’ avonds door de openbare verlichting wordt verbruikt. Hierdoor is het de eerste Nederlandse gemeente waar openbare verlichting voor honderd procent energieneutraal is.”

Minder lichtvervuiling

De slimme straatverlichting helpt om twee doelen te bereiken:  energiebesparing en het behoud van de nachtelijke duisternis. De Ruiter: “De oude verlichting op Texel gaf heel veel omgevingslicht. Je zag minder sterren en in plaats daarvan leek het alsof er over het hele eiland een grote oranje gloed hing. Nu kunnen de bewoners weer de sterrenhemel en de Melkweg boven Texel zien doordat de verlichting is weggehaald, uitgeschakeld of gedimd. Er is dus minder lichtvervuiling.”

Slimme verlichting

Het gehele traject van voorbereiding naar realisatie was een complex traject. De Ruiter: “Vooral in de voorbereiding was meer tijd nodig. Omdat je met slimme verlichting werkt, moet je op een andere manier nadenken over het installeren van je apparatuur. Je begint met het strategisch plaatsen van je connectiviteitscomponenten of gateways om een mesh-netwerk op te bouwen. Vervolgens ga je de armaturen één voor één aansluiten zodat deze connectie kunnen maken met de gateway en zich kunnen melden. Op die manier kan een dimscenario worden ingeregeld.”

Armaturen vervangen

Tijdens de installatie zelf, verliep de beginfase wat langzamer. “Bij de uitvoering moet je niet alleen de uren rekenen om de masten en armaturen te vervangen, maar moet je ook een aantal minuten tijd incalculeren om het netwerk tot stand te brengen. Dat vraagt lering. Voorafgaand aan de installatie zijn er trainingen gegeven terwijl er ter plaatse een expert rondliep die ondersteuning kon bieden om de installatie meteen goed uit te voeren.”

Lichtmasten op afstand aansturen

Texel beschikt nu over een besturingssysteem waarmee de lichtmasten op afstand kunnen worden aangestuurd. Denk daarbij aan individuele aansturing, het instellen en activeren van dimschema’s en aan/uit schakelingen.

Smart city

De Open Application Programming die daarbij is toegepast geeft de mogelijkheid dit in de toekomst te koppelen aan Dynniq’s Smart City systeem. Hiermee kunnen verschillende Smart City toepassingen worden gecombineerd, ook systemen van derde partijen. Je kunt hierbij denken aan verkeerslichten, VMS, sensoren en CCTV camera’s. De Ruiter: “Het is in principe een systeem dat in bredere zin de openbare ruimte kan beheren. Texel heeft daarmee de mogelijkheid om het systeem in de toekomst nog verder uit te breiden.”

Lichtberekeningen

Momenteel is de verlichting op het eiland zo ingesteld dat deze in de bewoonde gebieden tussen 23:00 uur en 1:00 wordt gedimd en tussen 1:00 uur en 5:00 uur volledig wordt uitgeschakeld. Alleen de verlichting boven belangrijke ontsluitingswegen blijft de hele nacht branden. In specifieke gebieden waar ook ’s nachts wat meer beweging is, zoals bijvoorbeeld uitgaansgebieden, wordt de verlichting gedimd tot een bepaalde waarde en wordt bewegingsdetectie toegepast. De waarde is gerelateerd aan de nominaal ingestelde waarde op basis van lichtberekeningen.

Omgevingsmanagement

Het vervangen van openbare verlichting heeft altijd een grote impact op de omgeving. De Ruiter: “We merken soms dat gemeentes opzien tegen het vervangen van de Openbare Verlichting op deze schaal, in verband met de impact en complexiteit. Wat we geleerd hebben op Texel is dat omgevingsmanagement enorm belangrijk is. Zeker in de beginfase was er weerstand onder bewoners, wat zich uitte in een grote hoeveelheid aan vragen, klachten en wensen, die zowel bij het projectteam als bij hoofdbeheerder binnenkwamen. Het helpt om hier vooraf duidelijke procesafspraken over te maken.”

Meer impact in winter

Ook de periode van installeren kan invloed uitoefenen op die impact.  “Het systeem moet in de aanvangsfase nog worden gefinetuned qua lichtsterkte en dergelijke. Het project is uitgevoerd in de winter waardoor veranderingen aan het verlichtingssysteem in de korte donkere dagen meteen heel erg opvallen. Had het project in de zomerperiode plaatsgevonden, dan zou de aanpassing van het oude naar het nieuwe systeem veel geleidelijker zijn waargenomen terwijl er in principe ook minder hinder van de werkzaamheden zou zijn geweest.”

Goede voorbeeld

Het energieverbruik van de openbare verlichting op het eiland is gedaald met ongeveer zeventig procent, afhankelijk van het verkeer. Texel heeft met dit project het goede voorbeeld gegeven. De Ruiter: “Het project op Texel krijgt nu navolging.  Het havengebied is momenteel druk bezig met de plaatsing van verlichting met dezelfde technologie.  Het project in het havengebied wordt in 2018 afgerond.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels