artikel

Met data analyse grip op energieprestatie gebouwen

digitalisering

Volgens recente cijfers wordt in meer dan zeventig procent van de gebouwen ongeveer een kwart van de energie verspild. De reden hiervoor is dat veel installaties niet optimaal functioneren. Het is triest om te constateren dat zo’n tien jaar geleden uit een vergelijkbaar onderzoek dezelfde resultaten kwamen. Technisch directeur Martin Staal van Kuijpers Specialistische Oplossingen bepleit het inzetten van data-analyse om de problemen op te sporen en daarmee de energie efficiency van de installaties te verbeteren.

Met data analyse grip op energieprestatie gebouwen
Beeld: NFP Photography

Door Ferdinand Pronk

Wie vat wil krijgen op de energieprestaties van gebouwen, moet beginnen met het monitoren ervan, stelt Staal. “Bij Kuijpers hebben we een aparte afdeling voor monitoring. Medewerkers zorgen dat beschikbare data uit de gebouwen omgezet wordt in bruikbare informatie. Op basis van hun analyses doen ze voorstellen voor verbetering. Soms zijn de aanpassingen beperkt, maar in andere gevallen kan een forse ingreep in de installatie nodig zijn. Bij projecten waarin wij contractueel verantwoordelijk zijn voor de werking en het rendement van de installatie (zoals een aantal ESCO-contracten), monitoren we de werking en het energieverbruik dagelijks. Door snel veranderingen te signaleren, boeken we veel winst voor onze klanten. Zoals Rijksmuseum Amsterdam, Hermitage Amsterdam, Efteling, Catharina Ziekenhuis Eindhoven en TUDelft-faculteit TNW. We monitoren en optimaliseren ook veel WKO-installaties. Daar ligt behalve een duurzaamheidsambitie een wettelijke verplichting om te zorgen dat de energiebalans in de bodem op langere termijn niet verandert. En dat je dus niet onnodig opwarmt of koelt.“

Technische kennis

“Bij het monitoren komen we van alles tegen. Bijvoorbeeld een installatie die altijd op zaterdag draaide, terwijl het kantoor dan leeg was. Een personeelsfeest was de oorzaak: dat werd op een zaterdag gehouden en iemand paste daarvoor het tijdprogramma aan, maar zette het na afloop niet terug. Gevolg: de installaties draaiden vervolgens altijd op zaterdag Daar kwamen we achter toen we het onverwachte gebruikspatroon analyseerden.”

Data-analyse

“De data-analyse op zich is niet ingewikkeld, maar er is wel technische kennis nodig om de juiste conclusies te trekken. Waarom wordt er bijvoorbeeld gelijktijdig gekoeld en verwarmd of wordt een gebouw in de ochtend opgewarmd en vervolgens weer gekoeld? Om die vragen te stellen en te kunnen beantwoorden, moet je kennis hebben van de techniek en het gebouw. Installateurs of technisch dienstverleners hebben die. Mijn advies aan kleine bedrijven is om aansluiting te zoeken bij een monitoringplatform. Meerdere bedrijven bieden die aan. Zelf zo’n platform inrichten is kostbaar en tijdrovend, maar als je het gebouw op een bestaand platform aansluit, beschik je wel over alle noodzakelijke data. De verdere analyse, advisering en aanpassing aan de installatie doe je zelf.”

Zonnige toekomst

“Voor de toekomst zie ik veel kansen op het gebied van data-analyse. Denk aan kunstmatige intelligentie (artificial intelligence). Slimme apparaten die met elkaar samenwerken in The internet of things. Bij the Academy for Data Science in Den Bosch studeren de eerste studenten Artificial intelligence af. En ook bij de TU Eindhoven worden een aantal vakken gegeven op dat gebied. We zijn steeds beter in staat om de grote hoeveelheid data die worden gegenereerd ook slim te gebruiken. Algoritmes helpen om gegevens te analyseren. Als dat doorzet, heb je steeds minder technisch specialisten nodig. Het systeem geeft aan wat er aan de hand is en hoe je als installateur of facilitair beheerder kunt ingrijpen.”

‘Prikkel aan gebruikers’

“Een terugkoppeling van het energiegebruik, bijvoorbeeld op een scherm in de hal, geeft een prikkel aan gebruikers van een gebouw om beter op het energiegebruik te letten”, merkt Staal. Het is haast een sport. Zeker als je de prestaties gaat benchmarken met vergelijkbare gebouwen, of de gegevens presenteert op afdelingsniveau.

Duurzame keuzes

“Wij proberen om klanten duurzame keuzes te laten maken. Dat lukt nog niet altijd, maar inmiddels komt wel ruim zestig procent van onze omzet uit ‘groene’ projecten. Als klanten willen bouwen, verbouwen of renoveren, bieden we zowel een standaardoplossing aan als een groen alternatief. Iemand vraagt bijvoorbeeld een nieuwe ketel. Daar maken we een aanbieding voor, maar we laten ook zien dat je ook kunt kiezen voor bijvoorbeeld een warmtepomp. Of we wijzen er op dat je pv-panelen op het dak kunt plaatsen in plaats van de elektriciteitsaansluiting te vergroten. Steeds vaker zeggen klanten: doe maar!“

Energiekosten omlaag

“De investering in de aanschaf van een duurzame installatie is in de meeste gevallen nog hoger dan die van een traditionele oplossing, maar als je een duurzame oplossing doorrekent over de gebruiksfase, blijkt die in 9 van de 10 gevallen goedkoper. Vraag is alleen binnen hoeveel tijd je dit terugverdient. En dan wordt het moeilijk in onze branche, want meestal is de gebruiker een andere partij dan de bouwer of beheerder. Degene die een gebouw neerzet, heeft dus geen prikkel om meer te investeren om de energiekosten omlaag te brengen. Al komt ook bij vastgoedbeheerders langzaam het begrip dat een duurzaam gebouw meer oplevert dan een niet-duurzaam gebouw.”

Systeemarchitecten

“Gebouwautomatisering speelt een belangrijke rol bij het realiseren van de duurzaamheids­doelstellingen”, constateert Staal. “Door het toepassen van slimme gebouwautomatisering kun je er bijvoorbeeld voor zorgen dat er alleen energie gebruikt wordt op plaatsen waar daadwerkelijk mensen aanwezig zijn, of kun je medewerkers via automatische toewijzing van werkplekken zodanig concentreren in het gebouw, dat op rustige momenten enkele verdiepingen volledig uitgeschakeld kunnen blijven. Om dit soort functionaliteit te realiseren is een optimale afstemming tussen de E- en W-installaties en de gebouwautomatisering een voorwaarde. In de huidige praktijk is echter nog vaak sprake van verzuiling. De gebouwautomatisering heeft daarbij van oudsher nog geen duidelijke positie en wordt vaak ondergebracht onder de W-installaties. Voor een echte integrale aanpak is het echter cruciaal dat gebouwautomatisering een duidelijke positie heeft tussen de E- en de W-installatie. De rol van een systeemarchitect in een project kan daarin een belangrijke bijdrage leveren. Wij hebben bij Kuijpers inmiddels twee van deze systeemarchitecten in dienst. Zij zorgen dat alle technische systemen in het gebouw optimaal samenwerken. Ze zijn de verbinder tussen de technische disciplines en kijken al tijdens de tenderfase naar integratiemogelijkheden. Ook in het projectteam verdienen ze vanaf dag één een centrale rol. Aan dit type mensen is veel behoefte.”

Misverstand

Hoewel gebouwautomatisering een belangrijke rol speelt in het functioneren van de technische installaties in een gebouw, is het een misverstand dat je met gebouwautomatisering een slecht ontworpen installatie optimaal kunt laten functioneren. Een goed hydraulisch en luchttechnisch ontwerp is nog altijd een voorwaarde voor een goed presterende installatie.

Gerelateerde visie-artikelen over de energietransitie en verduurzaming van de gebouwde omgeving:

Reageer op dit artikel