artikel

NEN 3140: wat is er nieuw?

elektrotechniek

NEN 3140 is vernieuwd. Tekstueel is er veel veranderd in de norm. Zo zijn bepalingen begrijpelijker beschrijven en is de indeling beter genummerd. Ook is de norm beter in samenhang gebracht met bepalingen in de Arbo-regelgeving.

NEN 3140: wat is er nieuw?

Door Anton Kerkhofs*

In de norm NEN 3140 zijn belangrijke wijzigingen aangebracht. Dit gebeurde onder andere in samenspraak met Inspectie SZW.

Installatieverantwoordelijke

Volgens bepaling 4.3 moet elke elektrische installatie en elk elektrisch arbeidsmiddel onder de verantwoordelijkheid van een installatieverantwoordelijke worden geplaatst. In de nieuwe norm wordt beschreven dat de installatieverantwoordelijke delen van zijn verantwoordelijkheid kan delegeren. In de aanwijzingen van de IV-ers moet de taakverdeling, ieders bevoegdheden en verantwoordelijkheden dan zijn beschreven (bep. 4.3.1.2). Bij grote ondermengen wordt dit vaak al toegepast. Zo kan een opdeling worden gemaakt in een beleidsmatig IV-er en andere IV-ers voor de technische IV-taken. Ook kan een indeling worden gemaakt gebaseerd op geografische indelingen bij meerdere vestigingen in Nederland waarbij meerdere IV-ers worden aangestuurd door een ‘hoofd’ IV-er.

Verantwoordelijkheden IV-er

De verantwoordelijkheden die een IV-er heeft zijn in bijlage F beschreven. Er zijn wezenlijke en belangrijke uitbreidingen. Aanvullingen zijn:

  • Een IV-er moet beoordelen of de elektrische installatie voldoet bij wijzigingen van het gebruik of de omstandigheden
  • Een IV-er moet beoordelen of inspectieresultaten invloed hebben op de RI&E of het bijbehorende plan van aanpak
  • Het beoordelen of de bedrijfsvoering het toelaat alle delen van een elektrische installatie voor werkzaamheden spanningsloos te maken

Voldoen aan de Arbowet

Deze drie punten zijn van wezenlijk belang om te voldoen aan de Arbowet. Zo wordt het dus niet langer toegestaan om een installatie ‘slechts’ te laten voldoen aan het Rechtens verkregen niveau zoals bouwregelgeving voorschrijft. Hieronder wordt verstaan het veiligheidsniveau van de elektrische installatie waaronder deze bij de bouw is vergund. De IV-er kan dus niet volstaan met het toetsen van een bestaande installatie aan het Rechtens verkregen niveau. Er moeten aantoonbaar inspanningen worden verricht om de veiligheid te vergroten naar het technisch inzicht van heden ten dage. Hieronder valt ook het beoordelen van de installatie of hieraan veilig spanningsloos kan worden gewerkt.

Installatie spanningsloos maken

Een veel gehoorde opmerking is, dat een installatie niet spanningsloos kan worden gemaakt om er werkzaamheden aan te verrichten. Dit is een gebrek aan de installatie en/of de organisatie. Een uitgangspunt van NEN 1010 is en was dan ook dat elke elektrische installatie zo moet zijn ingericht dat veilig onderhoud, inspectie en vervanging van componenten mogelijk is. Deze nieuwe bepalingen in NEN 3140 onderschrijven deze visie. In 4.3.110 staat beschreven dat als bedrijfsomstandigheden wijzigen, de IV-er moet beoordelen of de installatie nog veilig kan worden gebruikt. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij een verandering in de gebruiksfuncties of het productieproces.

Geen IV-er aangewezen?

Feit is dat bij vele bedrijven geen IV-ers zijn aangewezen. Bijlage F.6. geeft nu antwoord hoe hiermee om te gaan. Als er bij een bedrijf geen IV-er is aangewezen, dan is de opdracht gevende werkgever de installatieverantwoordelijke.
Als een monteur bij een organisatie werkzaamheden moet uitvoeren waar geen IV-er is aangewezen, dan kan er niet volgens de procedures worden gewerkt zoals beschreven in NEN 3140 4.3. Er is immers geen elektrotechnische deskundige IV-er die de installatie uitschakelt of toestemming geeft voor te schakelen of voor het uitvoeren van werkzaamheden. In dit geval moet de opdracht tot de taak worden gegeven door de werkverantwoordelijke van de aannemende partij en behoort de monteur op basis van goed vakmanschap het werk uit te voeren, eventueel ondersteund door een deskundige.

Werkverantwoordelijke

In de nieuwe norm staat beschreven dat elektrotechnische werkzaamheden onder de verantwoordelijkheid vallen van één natuurlijke persoon, de werkverantwoordelijke. Dit kan een medewerker zijn van het eigen bedrijf of van een andere organisatie (NEN 3140 4.3.1.5). Ook voor werkverantwoordelijken geldt nu, dat de verantwoordelijkheid voor het veilig werken kan worden gedelegeerd. Bij een installatiebedrijf kan zodoende een beleidsmatige WV-er worden aangewezen en kunnen leidinggevende op de werkplek een operationele WV rol krijgen. Ook hiervoor geldt; de afbakening van ieders rol moet duidelijk zijn beschreven in de aanwijzingen.

PBM’s

In 4.6 staat beschreven dat persoonlijke beschermingsmiddelen geschikt moeten zijn voor het doel waarvoor ze worden gebruikt. In Bijlage G staat de keuze van PBM’s beschreven. Een standaard helm met gelaatscherm volgens NEN-EN 166 (voorzien van een 1000 V teken) zoals die standaard in de tas bij vele bedrijven wordt toegepast, is een gelaatscherm dat slechts bescherming biedt tegen aanrakingsgevaar. Het kan worden toegepast als het hoofd dichter dan 50 cm nabij actieve delen onder spanning komt. Dit gelaatscherm is niet ontworpen om bescherming te bieden tegen vlambogen zoals vaak wel wordt gedacht (zie tabel G.1) . Een gelaatscherm dat aanvullend is beproefd volgens NEN-EN-IEC 61482-1-1 of NEN-EN-IEC 61482-1-2 of GS-ET 29 heeft dat wel, althans in een bepaalde mate zoals beschreven in de gebruiksaanwijzing van het PBM. In tabel G.2 staat beschreven wanneer een dergelijk PBM moet worden toegepast; bij werkzaamheden en metingen met de kans op een kortsluiting waarbij een vlamboog kan ontstaan. Dit zijn installaties met een voorbeveiliging bestaande uit smeltpatronen In > 80A of installatieautomaten In > 25 A.

 

Vlambooggevaar & NEN 3140

Logo bescherming tegen vlambogen.

In een nieuwe bijlage B6 wordt het vlambooggevaar beschreven. De gevaren, het uitvoeren van een RI&E en een aanpak hoe een PBM kan worden geselecteerd dat past bij de bescherming tegen een vlamboog gebaseerd op een potentieel kortsluitvermogen. Kleding die bescherming biedt tegen vlambogen is voorzien van een logo. In tabel 106 is de keuze van PBM’s tegen vlambogen beschreven bij werkzaamheden onder spanning.

 

 

Installatie Journaal heeft een gratis tool waarmee de vlamboogenergie kan worden berekend op een aangegeven afstand van de installatie

Inspectie elektrische installaties

In NEN 3140 5.3.3 inspectie elektrische installaties, zijn de volgende wijzigingen doorgevoerd. Bij een inspectie volgens NEN 3140 moet ook worden beoordeeld of volgens de huidige veiligheidseisen onderhoud en het veilig stellen van de installatie mogelijk is. Zo moet(en):

  • Elektrotechnische-, niet elektrotechnische – en bedieningswerkzaamheden veilig , spanningsloos kunnen worden uitgevoerd
  • Elke geopende schakel- en verdeelinrichting aanrakingsveilig zijn uitgevoerd en mag er geen kans zijn op een kortsluiting
  • Van elk installatiedeel duidelijk zijn waar en hoe dit spanningsloos kan worden gemaakt

Deze bepalingen sluiten aan bij de eerder genoemde eisen bij installatieverantwoordelijke.
In bepaling 5.101.4 staat dan ook dat de IV-er het veiligheidsniveau waarop de installatie moet worden getoetst door een inspecteur moet bepalen, en met reden omkleed moet vastleggen. Bij de visuele inspectie moet nu aanvullend ook worden getoetst of de installatie past bij de huidige gebruikseisen.

Aanspraakstroom aardlekbeveiligingen meten

Bij metingen is het in tegenstelling tot de vorige NEN 3140 niet meer vereist dat de aanspreekstroom van aardlekbeveiligingen wordt gemeten (NEN 3140 5.101.5.9). Het meten van de uitschakeltijd bij de nominale aanspreekstroom wordt als voldoende geacht. Na deze meting kan de goede werking van de testknop worden beproefd.

Inspectie elektrische arbeidsmiddelen

Bij het inspecteren van elektrische arbeidsmiddelen wordt benadrukt dat elektrische arbeidsmiddelen niet slechts apparaten met een stekker zijn, maar zoals de definitie op pagina 11 van de norm, kunnen dit ook grotere machines zijn zoals een betoncentrale, productielijn, transportinrichting e.d.

Inspectie aantoonbaar

In bepaling 5.102.9 staat beschreven dat de inspectie van elektrische arbeidsmiddelen op de werkplek aantoonbaar moet zijn. Het aantonen kan met een sticker op het arbeidsmiddel met daarop de datum van de volgende inspectie of bijvoorbeeld een register waarin de data van de inspectie en volgend inspectie en goedkeuring zijn beschreven.

Visuele inspectie

Bij de visuele inspectie wordt aanvullend benadrukt, zoals het Arbobesluit ook vereist, dat wordt gecontroleerd of het elektrische arbeidsmiddel wordt toegepast overeenkomstig het ontwerp. Dit betekent dat een inspecteur moet beoordelen of het toestel bedoeld is voor het gebruik in de omgeving waar het wordt gebruikt. Zo was een haspel IP40 voor het gebruik in de buitenlucht onveilig en is het dat ook nog met een keuringssticker. Ook huishoudelijke apparaten zijn vaak ongeschikt in een professionele omgeving en moeten dus niet worden goedgekeurd voor dit gebruik.

Veranderingen meting elektrische arbeidsmiddelen

Bij de metingen aan elektrische arbeidsmiddelen zijn twee veranderingen ten opzichte van de vorige norm:

  • De maximale weerstand van een beschermingsleiding kan op dezelfde manier worden berekend maar is nu voor beschermingsleidingen tot 50 m bij een doorsnede van 1,5 mm2 tot en met 25mm2 gedetailleerd uitgeschreven in tabel 104
  • Ook voor aardlekbeveiligingen in elektrische arbeidsmiddelen zoals in een bouwkast hoeft de aanspreekstroom niet (meer) te worden gemeten. Het meten van de aanspreektijd bij de nominale aanspreekstroom en daarna het beproeven van de testknop is voldoende

*Anton Kerkhofs is auteur van boeken waaronder NEN 3140 vakbekwaam persoon en NEN 3140 voldoende onderricht persoon. Hij werkt bij SBK Opleidingen en heeft een eigen bedrijf: AK Trainingen en Projecten. 

Kennistest NEN 3140

Anton Kerkhofs maakte voor Installatie Journaal twee kennistests over de NEN 3140:

NEN 3140: test uw kennis als installatieverantwoordelijke

Werkverantwoordelijke: test uw kennis van de NEN 3140

Andere artikelen over NEN 3140:
Reageer op dit artikel