artikel

BIM bij NOM-renovaties

elektrotechniek

In Zoetermeer renoveert een consortium onder leiding van Dura Vermeer 120 rij- en hoekwoningen van woningcorporatie De Goede Woning om tot Nul-op-de-meterwoningen. BIM speelt hierin een belangrijke rol, van point cloud tot clash detectie.

BIM bij NOM-renovaties

Door Tijdo van der Zee

De 120 eengezinswoningen waar Dura Vermeer mee aan de slag is, worden aan alle kanten omgeven door hoge galerijflats. Begin jaren ’60 werd Zoetermeer aangewezen als groeikern om de Nederlandse bevolkingsgroei in die jaren op te kunnen vangen. Palenstein hoorde tot de eerste drie nieuwe wijken in het toen nog dorpse Zoetermeer.

Groot onderhoud

“Deze woningen zijn dus gedateerd en hadden dringend behoefte aan groot onderhoud”, zegt Machiel Peltenburg, manager Stroomversnelling bij Dura Vermeer. In plaats van een gangbare opknapbeurt koos De Goede Woning ervoor om met de plannen van Dura Vermeer mee te gaan: een NOM-renovatie, waarbij Dura Vermeer de komende 40 jaar verantwoordelijk is voor het onderhoud én een prestatiegarantie biedt.

LeestipFlat uit de jaren zestig levert energie

Elke dag een nieuwe woning

Half april was de verbouwing bij 24 van de 120 woningen afgerond en waren er nog 96 te gaan. Het consortium houdt als planning aan dat het elke dag een nieuwe woning aanpakt, waarbij de NOM-renovatie 10 dagen in beslag neemt. Dat betekent dat het project begin augustus afgerond kan worden.

Interne renovatie

Tien dagen dus duurt de NOM-renovatie, maar die is al vooraf gegaan door werkzaamheden binnen in de woning. Bij tachtig procent van de woningen is er namelijk ook een interne renovatie, waarbij toilet, badkamer en de keuken en een opknapbeurt krijgen. Ook deze duren tien dagen. De bewoners krijgen dan een paar weken tijd om op adem te komen, waarna de NOM-renovatie van start gaat. Die renovatie bestaat uit een nieuwe voorzetgevel, een nieuw dak inclusief zonnepanelen, een dikke laag isolatieparels in de kruipruimte en tot slot een energiemodule in de voortuin, waarin alle installatietechnische componenten voor verwarming, warm tapwater en ventilatie opgenomen zijn.

Gebimde theemuts

Maar hoe zet je een isolerende ‘theemuts’ rond een bestaande woning? Een muts die precies past welteverstaan, want een rij van 12 woningen van ruim vijftig jaar oud kan makkelijk hier en daar uit het lood raken. Zo is het goed mogelijk dat de ene kant van de rij enkele centimeters is verzakt, of dat de gevel naar voren of achteren is gaan hellen.

3D-scan

Om de precieze maten in kaart te brengen, werd ingenieursbureau Aveco de Bondt ingehuurd om een gedetailleerde 3D-scan van de gebouwen te maken. De point cloud die deze scan opleverde kon vervolgens door alle bouwpartners worden gebruikt bij de engineering van hun specifieke deel van het BIM-model.

Factory Zero

In het bouwteam zitten naast hoofdaannemer Dura Vermeer, de installateur Kleinpoelhuis, dakspecialist Weijerseikhout, Zelziuz voor de pv-panelen en Rc Panels voor de gevel. Bij de energiemodule wordt in Palenstein gewerkt met Factory Zero, maar in andere projecten is dat ook wel eens de energiemodule van Nathan, zegt Peltenburg.

Aveco

Nadat Aveco de Bondt de point cloud heeft aangeleverd, kan het rekenen beginnen. Het projectteam heeft er voor gekozen om geen ‘gevelvolgend’ BIM-model te maken, zegt Peltenburg. Dat zou betekenen dat ieder gevelelement precies de contouren volgt van de gevel en zoals die vanuit de point cloud gedigitaliseerd zijn, dus inclusief afwijkingen.

Gevelvolgend Bimmen

In plaats daarvan wordt er uitgegaan van gemiddelden: een paar graden overhellen hier, een paar centimeter verzakking daar. Dan er tussenin zitten en een mooie rechte gevel engineeren. De kleine sparingen en verschillen die de bouwers op de bouwplaats dan tegenkomen, kunnen ter plekke worden opgelost. “Wellicht gaan we in de toekomst wel naar gevelvolgend Bimmen”, zegt Peltenburg.

Rc Panels

Die gevelelementen, bestaande uit 30 centimeter piepschuim bekleed met glasvezel en OSB-houtplaat die onder een vacuüm verlijmd zijn, kant-en-klare minerale gevelstrips en kunststof kozijnen, worden, vanuit het BIM-model, geprefabriceerd in Rc Panels werkplaats in het Overijsselse Lemelerveld. En ze worden pas aangeleverd op de bouwplaats op het moment dat ze nodig zijn.

Prefab gevelelementen

In het BIM-model worden vervolgens op de oude gevel ophangpunten gemodelleerd, waaraan  de ankerrails ter hoogte van de eerste verdieping en de begane grond wordt bevestigd. Dit komt erg nauw, omdat later op de bouw aan deze ankerrails de geprefabriceerde gevelelementen (RC 7) worden opgehangen (het gevelelement op de eerste verdieping rust op de ankerrails en klemt ter hoogte van de dakrand onder de dakvoet). En alles moet volledig kierdicht zijn – interessant hier is dat zelfs de brievenbus niet in de deur, maar aan de energiemodule bevestigd is. Alles voor de kierdichtheid.

Trekproef gevel

Peltenburg erkent dat de oude gevel wel een bepaalde stevigheid moet hebben: “Uiteraard hebben we de bestaande gevel eerst aan een trekproef onderworpen. Er komt best wel wat gewicht aan te hangen.”

Clash detectie

Een maand of twee duurde het voordat er vanuit het basis-Bim-model van Dura’s huisarchitect A3 een rijp Bim-model lag, klaar voor gebruik bij de bouw. In die twee maanden modelleerden de bouwpartners ieder hun eigen deel. De BIM-coördinator van Dura Vermeer voegde deze modellen dan samen en voerde clash detecties uit. De gevonden clashes konden veelal direct door de btrokkenen worden opgelost, maar soms ook kwamen ze ter sprake tijdens het engineeringsoverleg, waar alle bouwpartners bijeen kwamen.

Ventilatieunit

Even weg uit het BIM-model en weer terug op de fysieke bouwplaats. Daar blijkt dat tussen de bestaande muur en de nieuwe gevel een spouw zit van om en nabij de 80 millimeter. Peltenburg: “Daarin worden de luchtkanalen verwerkt van de balansventilatieunit in de energiemodule.” Die kanalen lopen eveneens vanuit de woning onder het nieuwe isolatiedak (RC7) van Kingspan-sandwichpanelen.

Energiemodule

Die energiemodule van Factory Zero is het kloppend hart van de woning; maar dan een hart aan de buitenkant. Daarin zit alles wat nodig is voor een gezonde en energiezuinige woning: een 5 kW (plus 2 kW elektrisch element) Mitsubishi Ecodan luchtwaterwarmtepomp (“de oude radiatoren kunnen blijven zitten. Die leveren genoeg warmte met de warmtepomp”), een warmtapwatervat van 180 liter. Een Brink wtw-balansventilatie-unit en een ABB-omvormer. Verder voor de pv-opwek van de 32 pv-panelen en het elektriciteitsgebruik een ABB-meter en voor het meten van de warmte en het water een Kamstrup-meter. De gateway is ook van ABB.

Leestip: Waar moet de energiemodule komen?

Fluisterstil?

Bij enkele woningen is de energiemodule aan het werk. Het is op dat moment niet duidelijk of je de ventilator van de ventilatieunit hoort, of de werking van de warmtepomp. In ieder geval kan wel gesteld worden dat de modules niet ‘fluisterstil’ zijn, al is dat natuurlijk wel een wat vaag omschreven begrip. “Je kunt ze buiten inderdaad horen”, beaamt Peltenburg. “Maar door de goed geïsoleerde gevel is het binnen in de woning stil.”

Energiebundel

De 32 pv-panelen zullen gemiddeld per jaar  6.100 kWh elektriciteit produceren, zo is de berekening. De bewoners krijgen een energiebundel van 2.600 kWh, waaruit al het eigen huishoudelijk gebruik, inclusief inductiekoken, moet gebeuren. “Dura Vermeer garandeert dat de verwarming, ventilatie en het opwekken van warm tapwater vervolgens niet meer dan  3.500 kWh per jaar kost, waardoor de woning dus netto niets gebruikt”, zegt Peltenburg, die eraan toevoegt dat dat echt wel een haalbare kaart is. “Dat is heel goed doorgerekend. En het is voor ons ook belangrijk, omdat wij voor onze prestatie een vergoeding van de woningcorporatie krijgen. Maar dan moeten we ons wel aan de afspraken houden.”

Bewonersbegeleiding

Maar minstens net zo belangrijk als een goede verstandhouding met de woningcorporatie, zegt Peltenburg, is een goed contact met de bewoners. “Daarin moet je je niet vergissen. Daar moet je echt heel veel in investeren, zo hebben wij hier altijd bewonersbegeleider rondlopen. Zij zijn de ogen en oren in de wijk en weten de behoefte in de wijk goed te vertalen naar het uitvoeringsteam. De techniek van een NOM-woning heb je op een gegeven moment wel onder de knie. Maar om bewoners mee te krijgen moet je constant je best blijven doen.”
 

Badkamerrenovatie op basis van BIM

Het maken van een point cloud blijft tot nu toe bij Dura’s NOM-renovaties beperkt tot de buitenkant van de woningen. Het is in principe mogelijk om ook van het interieur door middel van een 3D-scan een BIM-model te fabriceren. Dura is op dit moment bezig om te onderzoeken of de badkamerrenovatie op basis van een BIM-model kan worden uitgevoerd, waarbij er niet getegeld wordt, maar een kant-en-klare glazen binnenwand tegen de bestaande gevelmuur wordt geplaatst.

 

Lees ook:

Flat uit de jaren zestig levert energie

Waar moet de energiemodule komen?

Reageer op dit artikel