artikel

Integratie van slimme woninginstallaties blijft taak voor de installateur

elektrotechniek

Steeds meer woningen zijn uitgerust met slimme systemen. Sommige kun je zo in de winkel kopen en zelf in huis zetten, maar alle onderdelen met elkaar laten communiceren blijft een taak voor de installateur.

Integratie van slimme woninginstallaties blijft taak voor de installateur

Door Edo Beerda

In het Huis van de Toekomst dat Chriet Titulaer in 1989 opende, verliep bijna alles vanzelf. De gordijnen gingen dicht bij zonsondergang, een keukenrobot kookte zelfstandig een halfzacht eitje, en het toilet spoot volautomatisch de billen van de gebruiker schoon – en föhnde ze daarna nog droog ook. Het waren toen spannende ‘gadgets’, maar die zijn min of meer standaard geworden in het Living Lab Wonen 3.0 of ‘Denver House’ dat vorige maand de deuren opende in Utrecht. “Bij het ontwerpen stond ons voor ogen een huis te maken waarin de bouwkundige, werktuigkundige en installatietechnische aspecten geïntegreerd zijn”, vertelt Harold van Faassen, die als student betrokken was bij het ontwerp en de bouw van het huis. “Het moest een flexibel, modulair, stekerbaar systeem worden dat als Lego in elkaar klikt.”

Solar Decathlon

Die doelstelling had vooral te maken met het feit dat het huis werd ontwikkeld voor de Solar Decathlon 2017. De onderdelen van het bouwwerk zijn geproduceerd in Utrecht, maar vervolgens werden ze verscheept naar Denver, Colorado voor de tweejaarlijkse studenten ontwerpwedstrijd. In Amerika moest het in een mum van tijd weer in elkaar gezet kunnen worden. Dat lukte, dankzij een slim frame waar de kant-en-klare modules eenvoudig in passen. Pvc-buizen met kabels komen er niet aan te pas, alle elektrotechniek is weggewerkt in de bouwkundige modules. Dat maakte het huis dus ook eenvoudig af te breken en dit jaar in Utrecht weer op te bouwen – met een aantal nieuwe toevoegingen. Toekomstige uitbreidingen zijn dankzij de modulaire opzet ook een fluitje van een cent. De komende tijd gaat het bouwwerk fungeren als living lab, in 2020 zijn delen van het modulaire systeem bruikbaar voor de volgende Solar Decathlon Challenge, dit keer in Washington DC. “Ons huis is circulair, ook op die manier”, zegt Van Faassen, die inmiddels een baan bij Schneider heeft als system & architecture designer

Centrale bediening

Waar het huis van de toekomst van 2019 zoal over beschikt? In ieder geval heeft hij een centrale bediening voor alle technische installaties. Schneider Electric, hoofdleverancier van de slimme installaties in het huis, plaatste in het huis een smart panel. Daarmee is het mogelijk alle installaties op afstand te bedienen. Dankzij kleine, draadloze energiemeters (‘PowerTags’) kan het paneel inzicht geven in het energieverbruik. “De grote uitdaging van deze tijd ligt toch bij besparen van energie bij minimaal gelijkblijvend wooncomfort”, zegt Hans Smid, solutions & technology manager van Schneider Electric. “Klanten willen een feilloze gebruikerservaring in een ideale woning binnen budget. Het aan elkaar knopen en slim aansturen van woninginstallaties is hierbij essentieel.”

KNX

Gebruikers van het Utrechtse huis moeten zelf hun eitje koken, maar hoeven niet de jaloezieën te laten zakken als de temperatuur te hoog oploopt op een zonnige dag. De centrale bediening doet het voor hen en stuurt ook automatisch een melding als er een deur openstaat. De KNX-installatie verzorgt daarnaast de centrale aansturing van de elektrische apparaten, zo kunnen de bewoners als ze naar bed gaan met een druk op de knop alle lichten in het huis uitdoven. Sensoren controleren de deurcontacten, waardoor inbrekers geen kans hebben, en dankzij CO2-, luchtvochtigheid- en temperatuursensoren blijft het binnenhuisklimaat volautomatisch op orde. Het Conext hybride omvormersysteem met zonnepanelen is uitgerust met een batterij. Dat moet ervoor zorgen dat er altijd voldoende energie over is voor de laadpaal. Want een bewoner van een smart house heeft natuurlijk ook een elektrische auto. De centrale KNX-aansturing zorgt automatisch voor de verdeling van de duurzaam opgewekte stroom.

Robots

Aan elkaar knopen van verschillende systemen die woningen energieneutraal maken is volgens Schneider Electric dé grote uitdaging van dit moment. Zeker is dat belangrijk, reageert Corien van Berlo van het kenniscentrum Smart Homes. “Maar daarnaast liggen er ook uitdagingen op het gebied van domotica. Een slim huis biedt kansen op een beter perspectief voor mensen die langer op zichzelf willen wonen.”

Het Slimste Huis

Haar stichting bouwde in samenwerking met de gemeente het Slimste Huis Alkmaar – de eerste versie ervan verrees al in 2001. Juist deze maand werd bekend dat het Slimste Huis weer vijf jaar door mag. De voorbeeldwoning voor domotica heeft niet alleen op afstand bedienbare contactdozen, een regelbare laadpaal en lichten, ramen die automatisch op een kier gaan om te luchten en een koffiezetapparaat dat op een vooraf ingesteld tijdstip espresso klaar zet, maar experimenteert ook met innovaties die inspelen op de zelfredzaamheid van ouderen. Zorginstellingen en thuiszorgers kunnen hier bijvoorbeeld de werking van een Giraff telepresence robot ervaren. Het apparaat, dat feitelijk een soort monitor op wieltjes is, kan zelfstandig naar de bewoner rijden. Bellers kunnen via de monitor de bewoner in de ogen kijken en een gesprek aangaan. Wil er iets niet lukken in huis? Dan kan de beller de Giraff ernaartoe sturen en kijken wat er mis is. Handig voor kinderen die ver weg van hun ouders wonen, maar ook voor zorgverleners. “Visueel contact maakt de communicatie makkelijker. Zo’n apparaat kan daarom aanvullend zijn bij een tekort aan personeel”, zegt Van Berlo. “Robots zijn helemaal niet zo verschrikkelijk als vaak wordt gesuggereerd.” De Giraff robot kan ook even een kijkje nemen hoe de vlag erbij hangt, wanneer sensoren die in het huis zijn geplaatst registreren dat de bewoner de hele dag niet in de badkamer is geweest.

Slimme vloeren

Slimme vloeren kunnen wat dat betreft als aanvulling fungeren. Een folie die onder de vloerbedekking wordt geplaatst, helpt om van afstand bewegingspatronen te meten. De slimme technologie maakt inzichtelijk hoe vaak een bewoner in de keuken komt en kan een waarschuwing afgeven als het erop lijkt dat de bewoner is gevallen. “En dat zonder camera’s, je hebt nergens van die lelijke puisten aan de muur nodig”, zegt Van Berlo. In het Slimste Huis streeft ze ernaar de installatiewereld, het onderwijs en de zorgwereld met elkaar te verbinden. Leveranciers van installatietechniek kunnen er hun innovaties laten zien, maar het Slimste Huis de organisatie krijgt ook geregeld leerlingen uit het techniekonderwijs over de vloer. Techniekstudenten van een lokale school ontwikkelden al eens een eenvoudige slimme medicijndispenser met slimme afstand- en diepte meter voor slechtzienden een analoge klok met agendafunctie.

Handige kleinzoon

De jeugd heeft sowieso meer kijk op de voortdurende stroom aan innovaties op het gebied van slimme woninginstallaties, is haar indruk. “Bewoners kopen zelf de nieuwste op afstand bedienbare installaties voor hun huis en een handige zoon of kleinzoon installeert ze. Er zijn inmiddels ik weet niet hoeveel apps waarmee je al die standalone oplossingen zelf kunt aansturen. Interessant is hoe je moet omgaan met meerdere toepassingen die niet met elkaar blijken te werken.”, zegt Van Berlo. “Er zijn natuurlijk wel installatietechnische bedrijven bezig met complexe, omvangrijke systemen, maar de branche blijft toch redelijk behoudend. Ik krijg de indruk dat ze meer bezig zijn met de vervanging van gasinstallaties.”

Instapsystemen

Het wil volgens Caspar Norg van Uw Duurzame Installateur zeker niet zeggen dat iedere particulier zomaar zelf een compleet systeem in elkaar knutselt. De geïntegreerde smarthomes die hij bij renovaties en nieuwbouw ziet zijn eigenlijk altijd door een gespecialiseerde installateur tot één werkend geheel gesmeed. Het is allemaal wel veel meer bereikbaar geworden, constateert hij. “Vroeger kostte een smarthome minimaal 30.000 euro. Tegenwoordig kun je met instapsystemen van Schneider Electric, Busch-Jaeger, Jung of Gira voor een tiende van die prijs de basisbehoeften regelen. Da’s leuk voor een man die wil laten zien wat voor gadgets hij in huis heeft.”

Optimaal gebruiksgemak

Een huis heeft met zo’n ‘instapsysteem’ al functies als een centrale aan/uit-functie, Sonos multiroom besturing, aanwezigheidssimulatie en Google spraakbesturing – voor bediening van gordijnen en verlichting. Aan levensloopbestendig maken van huizen heeft Norg een broertje dood. “Hou toch op, ik ben 46, de meeste liefhebbers van smarthomes zijn nog jonger. Ik wil gewoon een huis met een optimaal gebruiksgemak.”

Architecten en bouwers overtuigen

Uw Duurzame Installateur is net begonnen met een campagne om architecten en bouwers te overtuigen om niet langer installatietechnologie voor te schrijven die geschikt is voor apparatuur van veertig jaar geleden. Want dat is volgens de smart home specialist een belangrijke reden waarom er veel minder huizen ‘smart’ zijn dan zou kunnen. Uw Duurzame Installateur is wat dat betreft niet de enige: ook Gira nodigt architecten uit om in een eigen Experience Center in Veenendaal te komen kijken wat er allemaal mogelijk is met slimme thuisoplossingen en gekoppelde netwerken. Dit nieuwe centrum opent begin september zijn deuren. Hebben Nederlandse installateurs eigenlijk wel voldoende kennis om dergelijke domotica-installaties te bouwen? De ruim veertig installateurs die onder de paraplu van Uw Duurzame Installateur smarthome oplossingen bouwen in ieder geval wel, weet Norg. “Die willen juist voorop lopen.”

Explosie

Ze lopen volgens hem ook ver voor op de marktvraag. Slechts een fractie van de Nederlanders is nu bezig met slimme gebouwinstallaties. Maar dat zal veranderen als straks doordringt bij het grote publiek wat je er allemaal mee kunt. Hij verwacht een explosie van de vraag, ook van de zakelijke markt, zeker als installaties voor comfort gecombineerd worden met smart grids en eigen energieopwekking en -opslag. “De installatiebranche is er klaar voor, nu de markt nog. Het is nu alleen nog een kwestie van prijs.”

Eigen protocol

Op internationale techniekbeurzen ziet hij dat leveranciers telkens nieuwe slimmigheden presenteren, met elk een eigen protocol. “Voor anderen is het juist de uitdaging om rondom die systemen een schil te bouwen waarmee ze allemaal met elkaar kunnen communiceren. Je wilt toch met één app alles bedienen, in plaats met tien verschillende voor elk apparaat. Daar vindt een belangrijke slag plaats.”

Systemen koppelen

Hoofdzaak is dus dat alle intelligente componenten slimmer gaan samenwerken. Daarin speelt het KNX bussysteem voorlopig de hoofdrol, denkt Marco Douwma van Hateha, vertegenwoordiger van Jung in Nederland. “Het is de enige wereldwijde standaard die gecentraliseerd en gestandaardiseerd is. In Nederland en omliggende landen beheerst iedereen het KNX-systeem. Andere systemen komen, maar gaan ook weer. Dat komt doordat ze niet compatible zijn met andere systemen. KNX kan ook prima inspringen op de uitdagingen op het gebied van energietransitie, zoals aansluiting van zonnepanelen en vervanging van gasinstallaties door elektrische systemen. Bij sommige hotels worden er ook kamerreserveringssystemen aan gekoppeld – automatische aansturing van verwarming, luchtbehandeling kan de hotelbranche veel energiezuiniger maken.”

Belangrijke taak voor installateur

Kan de particulier in de toekomst zijn slimme systemen gewoon in de Mediamarkt kopen en aansluiten? Douwma: “Op dit moment draait het vooral het bereiken van synergie tussen allerlei alleenstaande slimme producten. En ik denk dat dit de particulier boven de pet gaat. Daar blijft een belangrijke taak liggen voor de installateur.”

Centrale bediening

Dat is zeker het geval als straks de centrale bediening ook de was- en de vaatwasmachine aanstuurt. Bijvoorbeeld om ervoor te zorgen dat ze automatisch aanspringen op het moment er voldoende duurzame stroom voorradig is of de prijs van stroom laag is. “Ik denk dat we uiteindelijk gaan naar aansturing per straat of zelfs per wijk”, voorspelt Harold van Faassen. “Wat dat oplevert? Comfortabele huizen, met een veel lagere energielast en tegen een veel lagere prijs dan nu het geval is.”

Reageer op dit artikel