artikel

Monitorsystemen voor pv-installaties steeds gelikter

energie

De monitorsystemen voor zonnepanelen ontwikkelen zich van houtje-touwtje naar professionele oplossingen met gelikte apps en dashboard. De behoefte om nul-op-de-meter-woningen (NOM) te volgen, draagt bij aan de komst van nieuwe uitgebreide systemen.

Monitorsystemen voor pv-installaties steeds gelikter

Door Richard Mooi

Wie tot voor enkele jaren geleden de opbrengst van zonnepanelen wilde bijhouden moest zich behelpen met het display op de omvormer en de opgewekte kWh’s netjes in een schriftje of Excel noteren. Fabrikanten van omvormers maakten zo’n 5 jaar geleden het aflezen steeds gemakkelijker. Via bluetooth op de smartphone of via wifi overal ter wereld was de opbrengst te checken.

Digitale meter uitlezen

Ook energiebedrijven deden een duit in het zakje. De nieuwe generatie kWh-meters kunnen elk kwartier het actuele opgenomen cq teruggeleverde vermogen naar de netbeheerder versturen. Alle energiebedrijven hebben een app of website om die gegevens in fraaie grafieken aan de eindgebruikers te tonen. Die moet wel toestemming geven om de digitale meter eens per kwartier uit te mogen lezen. Standaard gebeurt dat eens per 2 maanden.

P1-poort

Met digitale kWh-meters -geplaatst vanaf 2014- kunnen consumenten samen met de app van hun energieleverancier tamelijk gedetailleerd het verbruik/de teruglevering in de gaten houden. Het nadeel is dat de digitale kWh-meter maximaal per 15 minuten de gegevens doorstuurt naar de netbeheerder. Wie realtime het verbruik cq de teruglevering wil bekijken, of nog oude elektra- en gasmeters in de meterkast heeft hangen, komt terecht bij losse kastjes. Die lezen de zogenaamde P1-poort op de kWh-meter uit, die per 10 seconde het actuele elektraverbruik en elk uur de gasstand naar buiten duwt. Het kastje kan met die gegevens het verbruik cq de teruglevering in kaart brengen. Doordat ze aan de internetrouter zijn gekoppeld, kun je via een website of app die gegevens ook weer aan de eindgebruiker tonen. Een eenvoudige logger levert bijvoorbeeld Enelogic. Bij Itho Daalderop is de woonhuis- en ketelbediening Spider uit te breiden met sensoren voor gas- en elektriciteitsmeter.

Zonnepanelen erbij

Het uitlezen van de P1-poort met losse kastjes op basis van de kwartiergegevens van de netbeheerder geven niet aan waar de elektriciteit precies naar toe gaat. Wat zijn de sluipverbruikers, en grootverbruikers? Of wat doen de zonnepanelen? Wat kunt u als installateur adviseren als een klant echt alles wil monitoren? Een energieverbruiksmanager adviseren. Het is de meest complexe, dus dure oplossing. Voorbeeld daarvan is het professionele Plugwise. Voor gedetailleerde monitoring moet elk apparaat op een Plugwise-meetstekker worden aangesloten. Het basispakket bevat negen meetstekkers die ook de apparatuur op afstand kunnen schakelen. Een uitbreidingspakket bevat nog eens tien meetstekkers/domotica-actoren. Voor monitoring van omvormers, die meestal vast op het net zijn aangesloten, is er de inbouwmeetmodule Stealth M beschikbaar.

Integratie

Ook andere fabrikanten van monitorsoftware om de zogenaamde slimme elektriciteit- en gasmeter uit te lezen, kwamen de afgelopen twee jaar met een module om ook de omvormer in het geheel op te nemen. Toon, het populaire (slimme) meterpakket en thermostaat van Eneco, is in staat om de opbrengst van zonnepanelen te meten. Om de opbrengst van de zonnepanelen te registreren, komt in de groepenkast een kWh-meter op din-rail. Die wordt door Eneco’s montagepartner Guidion aangesloten op de eindgroep van de pv-installatie.

Toon Zon

Zon op Toon is alleen geschikt voor installaties met kWh-meter met P1-poort en niet voor eindgebruikers met ouderwetse draaischijfmeter. In de app is via Toon Zon de opbrengst live te volgen. Via stekkers van Fibaro via het domoticaprotocol Z-wave kunnen vanuit Toon niet alleen apparaten worden bediend, maar ze meten ook het verbruik per apparaat. Dat levert allemaal kleurrijke grafiekjes en tabellen op. Door de losse meetstekkers bij Plugwise en Toon/Fibaro is het ook wel een beetje houtje-touwtje-systeem.

Dashboard

Op de vakbeurs Solar Solutions bleek de markt voor monitorsystemen fors gegroeid. De nieuwe generatie zet de opbrengst van zonnepanelen centraal en ziet er gelikt uit. De systemen zijn vooral gericht op nul-op-de-meter-woningen waar bewoners het jaar rond op precies 0 kWh uit moeten komen. Daarbij wordt uitgegaan van profielen. Door de opbrengst van zonnepanelen, en het verbruik van warmtepomp, ventilatie unit en tapwaterverbruik continu te meten is duidelijk of de installaties juist functioneren. Via een gelikt dashboard weten bewoners precies hoe ze er voor staan. Eventueel kunnen grootverbruikers als oven, wasmachine en vaatwasser apart gemeten worden. Het zijn echt installateursproducten. Zo worden allemaal in de groepenkast geïnstalleerd en zijn voor consumenten niet bij een bouwmarkt te koop. Het zelf een sensortje op de kWh-meter plakken is er niet meer bij.

Cast4all

Het Belgische Xemex heeft een uitgebreid monitorplatform ontwikkeld. Cast4all meet de opbrengst van de zonnepalen, maar ook de warmtepomp, het ventilatiesysteem en met warmtemeters ook het verbruik van warm tapwater. Het systeem is daarmee geschikt voor het monitoren van nul-op-de-meter-woningen (NOM), waarbij de installateur vaak prestatiegaranties moeten afgeven. De communicatie verloopt niet via de internetverbinding van de bewoner maar via het 4G-netwerk. Ook bij een storing of verminderde opbrengst van de zonnepanelen slaat Cast4all alarm.

O-Nexus & Bliq

Een soortgelijk pakket van Nederlandse bodem is O-Nexus. In de groepenkast komt een flink aantal kWh-meters om alle energiestromen van de installatie in kaart te brengen. ABB heeft eveneens een soortgelijk monitorsysteem voor NOM-woningen. Een wat eenvoudiger oplossing biedt nieuwkomer Bliq. Via de RS485-poort, aanwezig op vrijwel alle omvormers, en met de gegevens uit de P1-poort op de digitale kWh-meter krijgt de bewoner een schat aan gegevens. In de toekomst kan Bliq ook de warmtepomp, batterijopslag en eventuele laadpaal volgen. Bovendien is er een installateursplatform. Die kan via een website alle geplaatste omvormers die aan Bliq zijn gekoppeld op zijn kantoor volgen.

Verbruiksmanager

De ultieme energiemonitoring is een verbruiksmanager. Die kan straks bij wisselende elektriciteitsprijzen apparaten op tijdstippen met lage energieprijs inschakelen. Bijvoorbeeld de wasmachine en de vaatwasser. Dat aanbod is nog schaars, evenals de apparaten die zich laten commanderen door een verbruiksmanager. Maar ze zijn er wel, zoals het systeem van omvormerfabrikant SolarEdge. De omvormers zijn in staat draadloos (via Zigbee) een boilerregeling, losse contactdozen en relais aan te sturen. Ook het solarmeetplatform Solar-Log kan via een relais een elektrische heater of boiler inschakelen, of de elektriciteit in een accu opslaan.

Milieu Centraal heeft op de website energieverbruiksmanagers.nl in totaal 43 meetsystemen vergeleken.

Reageer op dit artikel