partner nieuws

Een energielabel voor tunnels is zo gek nog niet

installatiebranche

Tunnels zijn energieslurpers. Automobilisten die de Schipholtunnel of een andere rijkstunnel inrijden, zullen zich dat niet realiseren, maar het is wel een feit. Omdat Rijkswaterstaat in het kader van CO2-reductie streeft naar een 20 procent reductie van het stroomgebruik in 2020 ten opzichte van 2009, heeft dat automatisch gevolgen. De energiebehoefte van alle bestaande en nieuwe tunnels zou met maar liefst 48 procent moeten dalen om die ambitieuze beleidsdoelstelling te halen. “Een tour de force”, zo realiseert ook Karin de Haas, coördinator Speciale projecten, kennis en communicatie bij het COB, zich.

Een energielabel voor tunnels is zo gek nog niet

Als het over tunnels gaat, dan moet je bij het Kenniscentrum voor ondergronds bouwen en ondergronds ruimtegebruik zijn, praktisch afgekort tot COB. En wie kan je daar beter te woord staan dan Karin de Haas. Vol passie vertelt ze over het Projectplan Energiereductie Tunnels en de rol die Stichting KIEN speelt bij het oprichten van een innovatietafel.

Een projectaanpak op basis van een vijfsporenbeleid, een ‘maatregelencatalogus’ en een ‘ambitiedocument’, dat klinkt abstract en ambtelijk, maar Karin weet prima uit te leggen wat de relevantie is van het projectplan. Het projectplan Energiereductie Tunnels komt ook niet zomaar uit de lucht vallen. Een jaar geleden werd onder coördinatie van het COB en de TU Delft al een expertteam ingesteld. Dat team heeft een inspiratiedocument Duurzaamheid opgesteld. Dat document was de basis voor het EMVI duurzaamheid voor de tunnel Rotterdamsebaan. Een KIEN-onderzoek was hieraan voorafgegaan.

Ledlampjes
“Een tunnel alleen volhangen met energiezuinige ledlampjes zet weinig zoden aan de dijk. Bij duurzame, energieneutrale tunnels komt veel meer kijken”, zo legt Karin uit. De volledige infrastructuur van een tunnel bestaat uit een aantal systemen die ieder afzonderlijk een bijdrage leveren aan het hoge stroomgebruik in tunnelomgevingen. Zo zorgen drainagesystemen met waterpompen ervoor dat een tunnel bij extreme regenval niet blank komen te staan. Ventilatiesystemen zorgen voor zichtbaarheid in de tunnel, dagelijks in normale omstandigheden, maar ook bij een onverhoopte tunnelbrand. Verkeerssystemen inclusief signaleringsborden en data control rooms hebben ook elektriciteit nodig, al is het alleen maar voor de koeling van deze ruimten en computersystemen omdat de temperatuur daar snel oploopt. Communicatiesystemen, zoals 24 x 7 videobewakings- en telecommunicatiesystemen, dragen ook bij aan een hoge energierekening.

Lifecycle costs
Het denken in ‘lifecycle costs’ wordt volgens Karin ook voor tunnels steeds belangrijker. “De focus bij tunnels lag tot nu toe vooral op openstelling, betrouwbaarheid en beschikbaarheid en aangezien deze aspecten in de praktijk nog zoveel problemen opleverden, werd de energieconsumptie van tunnels als ‘minor detail’ beschouwd. Er staan echter nog een fors aantal nieuwe tunnels in de planning tot 2025 en veel tunnels zijn aan grootscheepse renovatie toe. Een uitgelezen mogelijkheid om het aspect duurzaamheid voortaan mee te nemen in de discussies. Bovendien staat het onderwerp in Europa al op de agenda. Er staat een Europees project op stapel (CEDR REETS) om te komen tot een maatregelencatalogus om alle beschikbare energiereducerende maatregelen te verzamelen. REETS staat voor Realistic Energy Efficient Tunnel Solutions. De maatregelencatalogus zal gebruikt worden door alle nationale wegbeheerders in Europa.

Landelijke Tunnel Standaard
Rijkswaterstaat ontwikkelde samen met diverse marktpartijen de Landelijke Tunnel Standaard (LTS).
Nederlandse tunnels zijn veilig. Toch is er in het verleden veel discussie over tunnels geweest, omdat een duidelijke veiligheidsnorm ontbrak. Ook was er geen overeenstemming over de vereiste veiligheidsvoorzieningen in tunnels. Hierdoor duurde de bouw langer en stegen de kosten. Om aan het gebrek aan eenheid een einde te maken is in oktober 2012 de Landelijke Tunnelstandaard in gebruik genomen. De Tunnelstandaard is vanaf dit moment de standaard voor alle toekomstige rijkstunnels in Nederland. Een belangrijk onderdeel van de Landelijke Tunnelstandaard is de technische standaard. Hiermee worden de functionele eisen, processen, het ontwerp en de inrichting van tunnels gelijkgetrokken. Een must voor E-installateurs.

Icoonprojecten
Volgens Karin fungeert de Landelijke Tunnel Standaard (LTS) in de praktijk als een strak keurslijf dat weinig ruimte laat voor innovatie. Dat is jammer, want in het buitenland is ‘proven technology’ ontwikkeld vanuit het perspectief van energiereductie waarin de LTS niet voorziet. Toch is het keurslijf geen reden om bij de pakken neer te zitten. Integendeel. Het COB heeft dus een vijfsporenplanontwikkeld waarbinnen de oprichting van een innovatietafel door Stichting KIEN, het opsporen van icoonprojecten en het maken van een Nederlandse maatregelencatalogus belangrijke onderdelen zijn.

Innovatietafel
Energiereductie in en rondom tunnels is een nieuw vakgebied. Er zijn volgens Karin op dit moment nog geen hoogleraren of experts die het gehele veld overzien. “Daarom zullen we wetenschappers vanuit de velden energie, duurzaamheid, technische installaties, system engineering, civiele techniek en financiën benaderen. Een expertteam van wetenschappers vanuit de TU Eindhoven, TU Delft en Universiteit Twente zal onder begeleiding van het COB een onderzoeksagenda voor de lange termijn opstellen. Dit expertteam zal worden gevoed door een innovatietafel, een gezamenlijk initiatief van KIEN, de FEDET en UNETO-VNI.

De kick-off van de innovatietafel zal plaatsvinden tijdens de beurs Elektrotechniek. Wat daar concreet uit komt is volgens Karin moeilijk in te schatten. Trends als cybersecurity, big data en The Internet of Things hebben ook impact op civiele kunstwerken. Maar als we toe willen naar een 0-energietunnel, een tunnel die iets oplevert in plaats van iets kost, moeten we echte systeemsprongen maken en echte innovaties de ruimte geven. “Ik hoop en verwacht dat de innovatietafel van KIEN daarvoor de bouwstenen aanlevert” zegt Karin. “Ik ben benieuwd!”

Reageer op dit artikel