artikel

Speciale armaturen voor sportcomplex Amerena

verlichting

Sportcomplex Amerena in Amersfoort opende in april dit jaar officieel zijn deuren. Het gebouw telt meerdere zwembaden, een sporthal die aan de NOC NSF-eisen moet voldoen, horecagelegenheid, kantoor- vergader- en technische ruimtes, kleedkamers,  … Bijzonder is vooral de zwembadverlichting.

Speciale armaturen voor sportcomplex Amerena

Door Evi Husson
Beeld EVA Optic

Het zwemcomplex van Amerena heeft een duiktoren, een wedstrijdbad met tien banen van vijftig meter en een multifunctioneel bad. Wedstrijdbaden hebben hoge verlichtingseisen. “Omdat er op topniveau moet kunnen worden gezwommen (Klasse I), is een verlichtingsniveau van minimaal 600 lux vereist voor de startblokken en keerwanden. Dit om de tijd en het aantikken met de vingers goed te kunnen registreren. Ook moet er een hoge gelijkmatigheid zijn boven het zwembad. Dit geldt ook voor de duiktoren. De verlichting hangt hier op zestien meter hoogte terwijl op waterniveau nog de juiste luxwaardes moeten worden behaald”, zegt Jan van Loon, directeur van EVA Optic.

NPR 9200:2015

EVA Optic ontwikkelt high-end ledverlichtingsoplossingen voor veeleisende omgevingen en leverde armaturen voor de zwembaden en sporthal van het Amerena sportcomplex. De armaturen in zwembaden moesten goed bestand zijn tegen vocht, chloordampen en warmte. Van Loon: “RVS mag als materiaal bijvoorbeeld niet worden gebruikt. Er kan spanningscorrosie ontstaan waardoor het zonder uiterlijk zichtbare onregelmatigheden ineens kan knappen. Voor de verlichting boven de zwembaden hebben we daarom gebruik gemaakt van geanodiseerd aluminium. Op deze manier is de aluminium behuizing bestand tegen chemische chloridedampen en een hoger vochtgehalte. De bevestigingsmaterialen – denk aan alle moertjes, boutjes en dergelijke – is voorzien van een duplex coating. Deze coating is opgebouwd uit een elektrolytische basislaag in combinatie met een organische topcoat. Het garandeert een extreem hoge corrosiebescherming met chemische weerstand waardoor de bevestigingsmaterialen geschikt zijn voor zwembaden en voldoen aan de NPR 9200:2015.”

Pendels verlengen

Bert Beekman, projectleider van de elektrotechnische installaties van het complex, geeft uitleg over de installatie van de zwembadverlichting. “Het wedstrijdbad van vijftig meter lang en tien zwembanen breed heeft een spanplafond dat schuin omhoogloopt en om de zoveel meter van helling verandert. Omdat je in een spanplafond achteraf geen extra gat meer kunt boren, hebben we vooraf de ophangpunten bepaald en werd de bekabeling door het plafond heen geprikt. De pendels die in de dakconstructie zijn bevestigd, moesten worden verlengd zodat ze op de juiste hoogte kwamen. Met behulp van een laser en touwtje hebben we vervolgens de volledige lichtlijn perfect uitgelijnd zodat de armaturen erin konden worden gemonteerd.”

Hoogwerkers

Om bij iedere ‘knik’ of verandering van hellingsgraad de lichtlijn te kunnen laten doorlopen, werden armaturen op maat gemaakt. “Veel voorbereidend werk was nodig, maar de installatie verliep nog vrij eenvoudig. Het zwembad was leeg en nog niet betegeld waardoor we gebruik konden maken van hoogwerkers.”

Rugslagverlichting

In een later stadium nam de complexiteit van de installatie toe. “Bij het aanbrengen van de rugslagverlichting was het zwembad al gevuld met water. De rugslagverlichting is een blauwe doorzichtige plaat die onder de verlichting wordt gemonteerd, wat rugzwemmers gebruiken als hulpmiddel om de positie in de baan te kunnen volgen. Om deze platen te installeren, hebben we een drijver in het zwembad geplaatst. Daarop bouwden we een steiger. Twee mensen aan de kant hebben de drijver in de juiste positie begeleid terwijl twee monteurs bovenop de steiger de blauwe vlakjes onder de armaturen hebben gemonteerd. Het was een bijzondere manier van werken, maar het zorgde niet voor problemen.”

Waterbestendige verlichting

De onderwaterverlichting moest uiteraard waterbestendig zijn. Van Loon legt uit: “Niet alleen de led moet in een behuizing worden geplaatst die waterdicht is, ook de bekabeling moet honderd procent waterdicht zijn. Vooral de plek waar de bekabeling de armatuur in gaat, is erg gevoelig. Onze verlichting hebben we daarom voorzien van een pershuls die om de kabel heen zit en met een hydraulische pers aan de kabel wordt geperst. Op die manier zijn ze honderd procent waterdicht.”  (Tekst gaat verder onder foto.)

Luchtbehandelingsstoring

Behalve met vocht/water en chloor moet in zwembaden rekening worden gehouden met warmte. Van Loon: “Er kunnen zich altijd onvoorziene situaties voordoen waardoor de temperatuur gaat stijgen. Denk aan een luchtbehandelingsstoring die invloed heeft op de verlichting boven het zwembad, of een beweegbare bodem die precies voor een armatuur wordt geplaatst onder water. De temperatuur kan in beide gevallen snel stijgen. Daarom wordt de temperatuur van alle bovenwater- en onderwaterverlichting gemonitord. Stijgt de temperatuur, dan gaat de verlichting automatisch dimmen zodat er niets doorbrandt. Daar zijn ze tegen beveiligd. Dit gebeurt automatisch, zonder dat de klant het merkt.”
Beekman: “Alle zwembadverlichting werd gemonteerd door onze monteurs die veel zwembadervaring hebben. Zij komen uit de zwembadtechniek zodat ze alle regels heel goed kenden. Ze hebben er ook op toegezien dat de onderaannemers eveneens de regels volgden.”

EN 12193

Niet alleen de zwembadverlichting maar ook de verlichting in de sporthal moest aan specifieke eisen voldoen. “Het gaat om een NOC*NSF sporthal, van klasse I (competitieniveau). De internationale norm (NEN-EN 12193) wordt gevolgd. De sporthal is daarom verlicht met 750 lux, er is een lage verblindingsfactor (UGR <19) en een zeer lage flickerindex (flikkeringsvrije verlichting) en een kleurweergave-index Ra van minimaal 60”, aldus Van Loon. Beekman: “De installatie verliep vrij soepel. Omdat we niet met een hoogwerker mochten werken, hebben we twee steigers gebouwd met een hoogte van veertien meter met bruggen ertussen zodat de monteurs zes meter lengte hadden om armaturen te monteren.”
De verlichting in zowel de sporthal als de zwembaden kan worden gedimd. “Het dimmen tot 30, 50 en 100 procent is voorgeprogrammeerd. Zo kan met één druk op de knop worden gedimd.”

Noodverlichting

Alle ledlijnen in het zwembad en de sporthal fungeren overigens als noodverlichting. Beekman: “Een externe noodverlichtingsunit met batterijen is gekoppeld aan deze ledlijnen zodat bij calamiteiten deze ledlijnen in een dimstand nog blijven branden. Dit wordt wel vaker in projecten toegepast, maar het sportcomplex is dusdanig groot dat veel vermogen is. Er is een speciale noodverlichtingskast met andere bekabeling gebouwd, met groepen van 63 ampère met 3 fasen, om de ledlijnen die ermee zijn verbonden in noodsituaties te kunnen laten branden.”

Vast plafond versus systeemplafond

Eveneens uniek in dit project bleek de installatie van de bekabeling in de gangen en kleedruimtes. Beekman: “Doorgaans wordt in kleedruimtes een vast plafond en in de gangen waar de leidingen en dergelijke liggen, een systeemplafond geplaatst. Bij dit sportcomplex was dit omgekeerd: een systeemplafond in de kleedruimtes en een vast plafond in de gangen. Dit vergde een andere manier van denken. Extra luiken zijn nodig op tactische plaatsen om toch bij de installatie te kunnen, contactdozen moeten slim worden geplaatst,… Een goed overleg tussen de engineer en leidinggevend monteur zorgde ervoor dat steeds de passende oplossing werd bedacht.”

 

Facts

Project: Sportcomplex Amerena, Amersfoort
Projectbeschrijving: 10-baans vijftig meter wedstrijdbassin, multifunctioneel sportbassin met tien meter hoge springtoren, doelgroepenbassin, NOC*NSF sporthal 54×33, horeca, parkeergelegenheid voor 219 auto’s.

Opdrachtgever: Gemeente Amersfoort

Ontwerpbureau: VenhoevenCS architecture+urbanism
Aannemer: OLCO Sportsphere (Combinatie Remmers Bouwgroep, Heerkens van Bavel), Zeist
Adviseur constructie: Bartels Consulting Engineers, Utrecht
Adviseur installaties: INNAX, Veenendaal
Adviseur akoestiek, bouwfysica en brandveiligheid: DGMR, Arnhem
Installateur E-installaties: Linthorst techniek, Apeldoorn
Oplevering: april 2018

Overzicht toeleveranciers: Linthorst techniek (Apeldoorn) (installateur E-installaties), BRI Groep (Wateringen) (installateur W-installaties), KWB (Boxtel) (Waterbehandeling-installaties), Cladding Partners (Oosterhout), De kok staalbouw (Heerle), Eva Optic (Zwartsluis), Kingspan (Winterswijk), Koninklijke Ginkel groep (Veenendaal), Hermeta (Asperen), Variopool (Oudkarspel), Van Egdom (Utrecht), Sika Nederland (Utrecht), Keers (Mijdrecht), Mosa tegels (Maastricht), Buchtal Agrob (Meerbusch), Spandesign (Tilburg), Pro-finish (Wormerveer), Rockwool (Roermond).

Reageer op dit artikel