artikel

Trends in licht- en besturingstechnieken

verlichting

Ontwikkelingen rond lichtbesturingstechnieken staan niet stil. Meerdere fabrikanten van drivers en armaturen zien in draadloze lichtbesturing de toekomst. Niet alleen voor de open standaarden Zigbee, WiFi en dergelijke, maar vooral voor Bluetooth-technologie zijn de verwachtingen hoog. Lichtontwerper Robert Jan Vos vertelt.

Trends in licht- en besturingstechnieken

Door Evi Husson

“Er is op dit moment een stille en snelle revolutie gaande op het gebied van draadloze lichtbesturingen die geschikt zijn voor de utilitaire markt”, stelt lichtontwerper Robert Jan Vos. “Een aantal A-merkfabrikanten van drivers en armaturen zijn nu bezig deze technologie in hoog tempo te integreren. Het gaat dan vooral om Bluetooth-technologie. De verlichting zal binnen afzienbare tijd standaard draadloos bestuurbaar worden. Dit als antwoord om de veelal kostbare lichtregelsystemen en infrastructuur te elimineren.”

Bluetooth en Zigbee

Het voordeel van Bluetooth en Zigbee is dat er steeds minder energie wordt verbruikt en er indien gewenst geen wachtwoord nodig is om het te gebruiken zoals bij WiFi. ZigBee-apparaten vormen een netwerk met alle deelnemende apparaten en communiceren met elkaar. Ze zijn met andere woorden zowel zender, versterker als ontvanger.

Apparaten verbinden

Een nadeel van Zigbee is dat niet alle externe apparaten dit protocol kunnen aansturen. Zo bevatten mobiele telefoons en tablets geen Zigbee-chips, waardoor het gebruik van een gateway noodzakelijk is.  Het voordeel van ZigBee ten opzichte van Bluetooth is dan weer dat Zigbee veel meer en verschillende apparaten met elkaar verbindt. Nadeel van Bluetooth is dat het apparaat dat de verlichting aanstuurt binnen ongeveer tien meter aanwezig moet zijn.  Bluetooth is momenteel nog beperkter in zijn mogelijkheden ten opzichte van WiFi. Maar deze technologie maakt inmiddels een enorme inhaalslag door ontwikkeling van slimme apps.

Gratis apps

Voor de lichtregeling worden gratis apps ter beschikking gesteld. Vos: “De apps maken het mogelijk om scènes aan één of meerdere armaturen toe te wijzen. Deze kunnen naar wens op verschillende tijden worden ingesteld. Zo kan een daglichtschakeling via locatie op aarde – zon op en onder- worden ingesteld. Een circadiaanse aansturing voor biodynamische verlichtingssystemen (HCL) is standaard beschikbaar zonder dat hiervoor extra software-aanpassingen nodig zijn.”

Biodynamische verlichting

Biodynamische verlichting bootst de variatie van het daglicht na via een regelsysteem. In de ochtend bij het ontwaken is dit licht wit en koel. In de avonduren, om de nachtrust te bevorderen, schakelt het systeem over op warmer sfeervoller licht. Op die manier wordt een gezonde slaap/waak-cyclus gecreëerd.

Leestip: ‘Verlichting krijgt een totaal andere functie’ 

Mobiele schakelaars

Behalve met apps kan de verlichting ook worden bestuurd met schakelaars. Vos: “Daarbij kunnen normale en pulsschakelaars worden toegepast maar ook schakelaars die voorzien zijn van piëzo-bediening die zonder externe voeding of batterij kunnen functioneren. Het wordt met andere woorden mogelijk de schakelaars op een muur of geschikte locatie te plakken of leggen en de gewenste armaturen eraan te koppelen.” Er zijn daarnaast ook bewegings- en daglichtsensoren beschikbaar of converters hiervoor. Deze kunnen de lichtbeleving nog meer vereenvoudigen en versterken. “Vreemd genoeg was er tijdens de laatste editie van in Frankfurt wel sprake van domoticatoepassingen maar nauwelijks van het gebruik van dergelijke systemen voor brede toepassing in grote gebouwen.”

Verandering voor installatiebranche

Draadloze lichtbesturing zal op korte termijn een grote verandering teweegbrengen in de installatiebranche, verwacht Vos. “Reden hiervoor is dat alle stuurleidingen geleidelijk aan overbodig zullen worden en alleen nog de voedingsleidingen hoeven worden aangelegd. Dit kan leiden tot minder omzet door minder ontwerpwerkzaamheden, eenvoudigere installatie en montage, een daling van de levering van producten en minder programmeerkosten.” Werktuigkundige installaties worden eveneens voorzien van deze draadloze technologie. “De gevestigde orde wordt geconfronteerd met een zeer grote verandering. Ze moet spoedig met relevante alternatieven komen. Geen eenvoudige opgave.”

Slimme aanpak Casambi

Casambi, een techbedrijf dat is opgericht door oud Nokia-medewerkers, heeft het wel slim aangepakt, zegt Vos. ‘De medewerkers vroegen zich af waarom we wel bankzaken konden doen met onze smartphone maar er niet de verlichting mee konden bedienen. Ze hebben onder andere modules ontwikkeld die drivers (DALI, DMX, 0-10V), trafo’s (faseafsnijdend) en ohmse lasten tot 75W kunnen dimmen en zo nagenoeg elk type verlichting kunnen aansturen. Deze modules worden bij elke applicatie aangebracht waarmee het mogelijk is om met een gratis app de armaturen toe te wijzen in scènes en aan te sturen. Het bedrijf maakt het ook mogelijk om normale pulsschakelaars te gebruiken in het Casambinetwerk, enzovoort. Door verschillende interne netwerken softwarematig te koppelen kan de verlichting inmiddels in grote gebouwen worden geregeld.”

Leestip: NEN 1010 streng voor verlichtingsarmaturen

‘Geen windeieren’

Vos: “De gevestigde fabrikanten ontwikkelen in dezelfde tred. Echter,  deze houden vooralsnog altijd rekening met de keten, van groothandel tot installateur.  Deze nieuwkomer gaat hier geheel aan voorbij en beantwoordt alleen een relevante marktvraag. Het heeft het bedrijf tot nu toe geen windeieren gelegd.”

Verkeerstoren Schiphol

De verlichting in de Verkeerstoren op Schiphol wordt vernieuwd. Voor de besturing is gekozen voor de technologie van Casambi. “Deze is zeer bedrijfszeker omdat de modules goed met elkaar blijken te communiceren. Ook is de veiligheid gewaarborgd omdat het systeem niet continu met een router hoeft te worden verbonden zoals bijvoorbeeld bij Wifi-technologie.” Inmiddels zijn een aantal proeven met een 1 op 1 schaal met deze technologie succesvol afgerond.

 

 

Reageer op dit artikel