artikel

Circulaire verlichting voor horecapaviljoen The Green House

verlichting

The Green House in Utrecht is een duurzaam gebouw vol circulariteit. Het paviljoen kan na 15 jaar weer worden afgebroken en mogelijk elders worden opgebouwd. Bijzonder is onder andere het gebruik van circulaire verlichting.

Circulaire verlichting voor horecapaviljoen The Green House

Door Evi Husson  Beeld CEPEZED

Het horecapaviljoen The Green House is vijftien jaar lang in hartje Utrecht te bezoeken. Over vijftien jaar wordt het gebouw weer ontmanteld. Vanaf de bouwfase tot de ingebruikname voeren duurzaamheid en circulariteit daarom de boventoon. Zo bestaat de fundering weliswaar uit nieuwe grondstoffen, maar deze zijn eenvoudig te verwijderen.

Zonnepanelen

Op het dak liggen zonnepanelen. Voor de isolatie is gekozen voor kunststof omdat dit bij ontmanteling veel eenvoudiger is te verwijderen en hergebruiken dan regulier isolatiemateriaal. De betegeling op de begane grond komt van een kade, de glazen pui is afkomstig van de voormalige Knoop Kazerne, een pand naast the Green House dat volledig is gerenoveerd.

Groenten en kruiden

In de groene kas worden de groenten en kruiden die in het restaurant worden gebruikt, met regenwater bewaterd en ga zo maar door. Bijzonder is ook dat voor het meubilair – gemaakt van gerecycled materiaal – alleen voor het gebruik wordt betaald. Dit business model – pay per use – is eveneens toegepast op de verlichting. De armaturen blijven in het bezit van de producent.

Leestip: Circulaire verlichting: het mes snijdt aan twee kanten

Meten is weten

‘Pay per use’ is een vrij nieuw concept, zegt Willem Dammers, managing director van Trilux, producent van professionele verlichting uit Duitsland. “In 2017 klopte Albron, de exploitant van het gebouw, bij ons aan. Omdat het gebouw er slechts vijftien jaar staat en circulariteit centraal staat, speelden ze met het idee om een vergoeding te betalen voor het gebruik van licht gedurende die periode in plaats van armaturen in te kopen. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk vergt dit heel wat nadenkwerk.”

Contact installateur

Dammers: “We zijn van huize uit producent van verlichting. Armaturen komen doorgaans via de groothandel en de installateur bij de eindgebruiker terecht. Nu blijven we eigenaar. De groothandelaar valt weg en we staan in nauw contact met de installateur én eindgebruiker.”

Pay per use

Er moest een nieuw business model worden opgesteld om pay per use voor alle betrokken partijen aantrekkelijk te maken. “Belangrijke voorwaarde om een business case op deze wijze in te richten, is het registreren van onder meer de branduren van de  armaturen. Op basis van het gebruik kun je vervolgens een tarief bepalen.”

Armaturen met intelligente driver

Alle armaturen die in The Green House werden geplaatst, werden uitgerust met een intelligente driver. Een koppeling met het zogenoemde LiveLink lichtmanagement systeem van Trilux zorgde ervoor dat de  realtime gegevens in de cloud konden worden uitgelezen. Het systeem registreert informatie over branduren, dimstand, omgevingstemperaturen en onderhoudsbehoeften.

Gegevens uitlezen

De gegevens kunnen via een app worden uitgelezen en individueel definieerbare ruimten kunnen ermee worden geconfigureerd en aangestuurd. “Zo is het mogelijk om bepaalde scènes te kiezen. Wordt het restaurant schoongemaakt, dan zal voor een meer functionele setting worden gekozen. Samen met de eindgebruiker en installateur hebben we de scènes geprogrammeerd en ingeregeld zodat het voor hen heel eenvoudig is het licht aan te passen.”

Meerdere ruimtes

In The Green House zijn er meerdere ruimtes: een keuken, het restaurant, vergaderzalen, de serre.  Iedere ruimte heeft een ander type verlichting. Dammers: “In het restaurant is gekozen voor custom made kroonluchters waarbij gebruik is gemaakt van oude koperen buizen. Het hergebruik van materialen laat goed de circulariteit zien. De verlichting wordt wel aangestuurd door het lichtmanagementsysteem, om het aantal branduren te kunnen registreren. De andere armaturen zijn nieuwe standaard armaturen uit ons assortiment omdat we ze eenvoudig kunnen aansturen met het lichtmanagementsysteem. (Tekst gaat verder onder foto.)


In de vergaderruimtes is eveneens voor decoratieve verlichting gekozen, maar deze is veel functioneler. Aan de hand van de hoeveelheid daglicht zal de verlichting tot een bepaald lichtniveau worden teruggedimd om zo energie-efficiënt mogelijk te zijn.”

Incentive

“Energie-efficiëntie is een belangrijk uitgangspunt”, stelt Dammers. ‘We meten per armatuur precies hoeveel uur deze heeft gedraaid, vragen daarvoor een bedrag en betalen zelf de energierekening. Dat betekent dat we kiezen voor energie-efficiënte verlichting. Maar dat betekent ook dat als er de komende jaren een innovatieve technologie is die ervoor kan zorgen dat het project energie-efficiënter is, wij zelf ook een incentive hebben om het toe te passen in het project. Tegelijkertijd weten we dat we de armaturen over vijftien jaar terugkrijgen. Aan de hand van de gegenereerde data kunnen we zien  hoeveel branduren een armatuur heeft en wat voor effect dit heeft op de materialen die in het armatuur zijn gebruikt. In toekomstige projecten kunnen we de robuustheid van de armaturen daardoor nog beter aanpassen aan het specifieke doel en de periode waarvoor ze worden gebruikt. Misschien kunnen bepaalde onderdelen goedkoper of moeten we voor andere onderdelen hoogwaardigere materialen toepassen zodat ze nog langer meegaan en niet hoeven worden te vervangen.”

Grondstoffen hergebruiken

Nog een uitdaging is het circulaire aspect. “Over vijftien jaar komt de armatuur bij ons terug en kunnen we deze mogelijk inzetten bij een ander project of de grondstoffen hergebruiken voor volgende producten. Wat we dankzij dit project kunnen leren is producten te ontwikkelen die beter of goedkoper zijn te recyclen. Zodat we onze grondstoffenbehoefte in de toekomst voor een groot deel kunnen afdekken door het hergebruik van onze eigen producten. Hiervoor zal ook een retourlogistiek moeten worden ingericht.”

Rol installateur

Zowel voor de klant als voor de producent is het een interessant project. Ook voor de installateur biedt het kansen. Dammers: ‘Fabrikanten en installateurs werken in dit soort projecten veel nauwer samen. Het installeren zelf besteden wij uit aan installateurs waarmee we een samenwerking aangaan om onderhoud voor een lange periode – in dit geval vijftien jaar – uit te voeren. En zijn er in die innovatieve energie-efficiëntere verlichtingsoplossing die we in het project willen implementeren, dan doen we wederom beroep op de installateur. Een goed partnership is ontzettend belangrijk.”

Plantjes composteren

The Green House heeft ook een urban farm, een kas met gewassen en kruiden die het restaurant serveert aan zijn klanten. Als de kruiden zijn opgeknipt of niet meer zijn te gebruiken, worden de gewassen opgehaald door HRBS, de bedenker van het concept. Deze composteert de oude plantjes en brengt meteen een nieuwe lading, indien mogelijk afkomstig van lokale telers.

Lineaire groeilamp

Belangrijk is dat de gewassen lang houdbaar zijn. Ze staan daarom in 26 drielaagse karren, voorzien van specifieke verlichting. Sandro van Kouteren, managing director bij Parus Europe legt uit hoe de verlichting functioneert. “Per kar hebben we boven iedere tray een lineaire groeilamp geplaatst van 30 watt. Deze heeft 140 graden reflectie, wat betekent dat de lamp heel de laag voldoende kan verlichten om de planten in leven te houden of licht te laten groeien. Deze lampen geven visueel wit licht om de kruiden goed te kunnen bekijken. Het spectrum van de groeiverlichting bestaat uit ongeveer 15 procent blauw licht en 85 procent rood licht.” Het spectrum is naast de intensiteit en het klimaat erg belangrijk om de gewassen lang in leven te houden.
“Bovenin de kast is een balustrade geplaatst met kleur dimbaar licht waarin we de kleur naar wens kunnen afstellen en de verhouding tussen blauw en rood kunnen wijzigen om te zorgen voor een optimaal spectrum om de planten te laten groeien.”

Aardbeienplant in bloei

De bovenste balustrade geeft op dit moment roze licht. “Er is voor dit spectrum gekozen om een bijzonder lichteffect te creëren terwijl het ook functioneel is. In de bovenste laag van de kas is het bovendien mogelijk meer licht en intensiteit te geven waardoor ook bijvoorbeeld  een aardbeienplant weer in bloei kan worden gezet.”

Intensiteit verlichting

De intensiteit van de verlichting speelt naast het spectrum eveneens een belangrijke rol bij groeiverlichting. ‘Groeilicht is niet hetzelfde als gewoon licht en wordt uitgedrukt in µmol in plaats van kelvin of lux. In The Green House is minimaal 50 µmol nodig om de plant licht te laten groeien en in leven te blijven.

Parus Europe

Parus Europe heeft de drielaagse kar voor The Green House op maat gemaakt en de verlichting erop gemonteerd. De stroomvoorziening is bovenop de kar geplaatst en kan voor iedere kar afzonderlijk geschakeld worden. Ook is het mogelijk de verlichting te dimmen als dat nodig is.

Project

Naam Project: The Green House
Locatie: Utrecht
Oplevering: April 2018
Architect: Architectenbureau cepezed
Aannemer: Consortium R-Creators, een samenwerking van Strukton, Facilicom en Ballast Nedam
Opdrachtgever: Rijksvastgoedbedrijf
Exploitant: Albron
Verantwoordelijke installateur voor de E&W installaties: Strukton Worksphere
Lichtproducent: Trilux, Parus-Europe
Lichtmanagementsysteem: LiveLink op basis van Dali

 

 

 

 

Reageer op dit artikel