artikel

Lichtlijnen op maat voor nieuw pand Goede Doelen Loterijen

verlichting

In de Beethovenstraat in Amsterdam is een leegstaand kantoorpand omgetoverd tot een duurzaam vernieuwd pand met een BREEAM ‘outstanding’ certificering. Het nieuwe gebouw wordt het onderkomen van de medewerkers van de Goede Doelen Loterijen. 

 

Lichtlijnen op maat voor nieuw pand Goede Doelen Loterijen
Foto: Jasper Juinen

BREEAM outstanding is de hoogst haalbare erkenning binnen dit internationale ‘keurmerk’ voor duurzaam bouwen. Het nieuwe gebouw wordt het onderkomen van 600 medewerkers van de Goede Doelen Loterijen (Nationale Postcode Loterij, VriendenLoterij en BankGiro Loterij). De bijzondere architectuur, inrichting en verlichting zorgen voor een fenomenale uitstraling.

Door Evi Husson

In oktober werd het nieuwe gebouw van de Goede Doelen Loterijen officieel opgeleverd. Een prachtig staaltje architectuur dat duurzaamheid uitademt. Benthem Crouwel Architects nam de uitbreiding en de renovatie van het nieuwe kantoor voor zijn rekening. Doel was om een duurzaam, open en toegankelijk gebouw te creëren dat niet alleen door het personeel wordt gebruikt, maar waar ook een breder publiek terecht kan. Het gebouw heeft naast kantoor- en vergaderruimtes ook een openbaar restaurant, een tv-studio, een atrium en een auditorium die kunnen worden gebruikt voor exposities en lezingen.  

Plafonds zo hoog mogelijk plaatsen 

Het Goede Doelen Loterijen-gebouw is grotendeels een bestaand gebouw, dat dateert uit de jaren zeventig. Oude gebouwen zijn in de regel wat minder hoog dan nieuwe gebouwen. Om toch een ruimtelijk effect te krijgen is ervoor gekozen de plafonds zo hoog mogelijk plaatsen en is de ruimte om alles weg te werken beperkt.  

Kabelgootstructuren aanleggen 

Onder andere in de kantoorruimtes zijn de plafonds om de installatie uit te voeren beperkt. Een goede coördinatie en engineering was hier van groot belang, te meer omdat naast de verlichting ook andere systemen – luchtverversing, cv en koeling, kabelgootstructuren voor elektro- en databekabeling – moesten worden aangelegd.  

 Homij 

“Kruisingen van systemen moesten we voorkomen terwijl het lichtplan pas in een laat stadium volledig klaar was. Dat heeft enigszins voor wat hoofdbrekens gezorgd.” Dit zegt René de Lange, projectleider bij Homij Technische Installaties. 

Ronde diffuse downlighters 

In de kantoorruimtes is gekozen voor ronde diffuse downlighters van verschillende groottes die in een random patroon zijn geplaatst. Lichtontwerper Robert Jan Vos licht toe: “De basisverlichting geeft diffuus licht. Met aanvullende bureauverlichting kan het lichtniveau tot op het gewenste niveau worden gebracht. Zo kan een meer huiselijke sfeer worden gecreëerd. In combinatie met de keuzes die de interieurarchitect maakt, ontstaat een warme aangename werksfeer en een mooi samenspel.” 

Atrium 

De benedenverdieping van het pand heeft een open karakter. Het atrium of centrale binnenplein moest een plek worden waar men zich thuis zou kunnen voelen, kan werken en ontspannen en elkaar kan ontmoeten. Vos: “De medewerkers van de Goede Doelen Loterijen werkten voorheen verspreid op meerdere locaties aan het Vondelpark in Amsterdam. Om de monumentaliteit van deze panden op een bepaalde manier in de binnenruimte van het pand weer te geven, zijn grafisch silhouetten van grachtenpanden op de binnenwanden ontworpen door de architect.” 

Gevelvorm 

Vos: “De vormen van de gevels zijn naar idee van de medewerkers zelf. De gevelstructuren die de medewerkers voorstelden, zijn geselecteerd en grafisch verwerkt aan de binnenzijde van het atrium. Heel genuanceerd werd hier verlichting aangebracht door middel van spotjes. In de gevels zelf is eveneens decoratieve verlichting verwerkt,  zoals deurverlichting die kan worden gedimd.” 

Dali 

“Technisch gezien konden er geen drivers worden geplaatst. De verlichting wordt via Dali aangestuurd terwijl de voeding van de armaturen centraal op een andere plek wordt geregeld. Op die manier is het mogelijk te zorgen voor verfijning.”
 

Logistieke voorbereiding  

Iedere armatuur an sich plaatsen, was niet heel moeilijk. Het was vooral de logistieke voorbereiding die bij dit project erg uitdagend was, zegt de Lange. “In doorsnee kantoorpanden wordt met strakke lijnen en eenzelfde type lampen gewerkt in de kantoorruimtes. Bij dit project werd de verlichting eclectisch aangebracht.”  

Repeterend 

De lange: “Er zijn veel verschillende armaturen gebruikt die op verschillende manieren in het plafond moesten worden gepositioneerd. Omdat er zo weinig repeteerfactor in zat, heb ik daarom een specifieke man aangewezen om de logistiek in goede banen te leiden.”  

Lichtlijnen met leds 

Ook de bouwplaats was relatief klein. “In goed overleg met de bouwkundige aannemer, die zelf ook veel materiaal moest aanvoeren en verwerken, hebben we een plan bedacht hoe de bouwplaats het beste kon worden ingericht. Steeds konden we voor ongeveer een week productie, materiaal op de bouwplaats neerleggen. Dit legde ook weer druk bij de leveranciers.  In totaal zijn ongeveer 2.500 armaturen, 150 noodverlichtingsarmaturen en heel wat meters lichtlijnen met leds geïnstalleerd.” (Tekst gaat verder onder foto.)

Iconische trap 

Lichtlijnen werden onder andere geplaatst in de leuning van de iconische trap in het atrium. Dit atrium is een vrij grote, open ruimte met bijzondere trap en bordessen met bloemen en planten die mensen het gevoel geven dat ze zich op een mediterraan dorpsplein bevinden. Deze bijzondere stalen trap, ontworpen door architect D/Dock, is een essentieel onderdeel van het atrium.  

Lichtlijnen op maat 

De lichtlijnen in de trapleuningen zijn op maat gemaakt. Daarvoor moest veel afstemming gebeuren met de producent om dit erin te krijgen. Roel Meijer, managing director bij Q-CAT Lighting geeft uitleg over deze verlichting: “De installateur heeft de segmenten van de balustrade exact opgemeten en aan ons doorgegeven. De toegepaste lichtlijn is de Venus IQ White sideview van het fabricaat LED Linear. De productielengtes van de lichtlijn wordt in de fabriek op lengte geproduceerd. De toegepaste Venus IQ white lichtlijn is voorzien van een tunable white ledstrip (2500K-4800K) en is ingegoten in polyurethaan. Hierdoor ontstaat een puntvrij lichtbeeld.” 

Lichtlijn plaatsen 

De plaatsing van de verlichting bleek uiteindelijk moeilijker dan gedacht. De Lange licht toe: “Bij het plaatsen van de lichtlijn in de leuning bleek deze in eerste instantie niet te passen. Omdat alle componenten naadloos op elkaar aansluiten zorgt een minieme afwijking al voor moeilijkheden. Alles was goed opgemeten, maar de verflaag bleek dikker te zijn aangebracht dan waarop was geanticipeerd in de berekeningen. De dikkere verflaag zorgde ervoor dat de armatuur net niet in de nis paste. Als oplossing hebben we de bevestigingsstrip die om de verlichting heen zat – een schroefbevestiging –   gedemonteerd zodat we met een tweecomponentenlijmoplossing de lichtlijnen konden bevestigen. Met deze oplossing konden we de lichtlijn probleemloos plaatsen.” 

Meer trapverlichting

In een andere trap in de centrale hal is eveneens gewerkt met lichtlijn. Dit keer niet in de trapleuning maar in de overgang tussen de treden en de stootborden. Meijer: “De tredes van deze functionele trap zijn 90 centimeter breed. In het ontwerp van de trap is een uitsparing gemaakt tussen het verticale stootbord en de trede. De wens van lichtontwerper Robert Jan Vos was om het stootbord te accentueren met een minimalistische lichtlijn. Hiervoor is de Amor van het fabricaat LED Linear gebruikt met slechts een breedte van 5 millimeter en een hoogte van 13 millimeter. Voor deze lichtlijnen is een installatieprofiel op maat gemaakt waarin de lichtlijnen zijn ingewerkt.” 

Lichtlijn voor trapverlichting 

In totaal is er ongeveer tweehonderd meter lichtlijn gebruikt om de trappen te verlichten. Vos: “Het strijklicht dat door middel van deze lichtlijnen van onderaf het verticale stootbord van de trap aanlicht, zorgt voor een bijzonder effect.” 

KNX 

Als aanvulling, vanuit het bordes van de trappen werd verlichting met nauwe bundels aangebracht die een theatraal beeld geven in de avond. Het atrium kan ook als feestruimte worden gebruikt, geeft Vos aan. “Er zijn voorzieningen voor theaterverlichting aangebracht. De theaterverlichting kan net als de buitenverlichting worden gekoppeld aan eenzelfde KNX-installatie. Op die manier kan een lichtshow worden gedraaid waarbij ook een deel van de gebouwverlichting is aangesloten.” 

Bladerdak 

Blikvanger van het gebouw is het symbolische bladerdak. Dit dak bestaat uit 6.800 aluminium ‘bladeren’. Zeven verschillende spiegelende panelen zijn kruiselings ingesneden en onder verschillende hoeken gevouwen waardoor ze op verschillende manieren daglicht doorlaten. Dit zorgt voor een bijzonder licht en schaduwspel op de wanden en vloeren.  

Traptredeverlichting 

Vos: “Om het bladerdak boven de entree te accentueren, is traptredeverlichting aangebracht die vervolgens door reflectie ervan subtiel het dak aanstraalt. Waar openingen zitten, straalt het licht verder naar boven toe. Omdat het gebouw BREAAM gecertificeerd is, moest het licht onder een bepaalde grenswaarde blijven. Dit om te voorkomen dat er lichtvervuiling zou zijn. Ook met deze parameter moet rekening worden gehouden.” 

BREEAM-eisen 

“Er spelen een aantal extra zaken een rol om aan de BREAAM -eisen te kunnen voldoen. De complexiteit neemt toe, maar uiteindelijk verbetert ook de kwaliteit. Dergelijke aspecten bespreek ik met de opdrachtgever en architecten die zich vooraf niet altijd bewust zijn van dit soort zaken. De communicatie met de opdrachtgever verliep echter gedurende het gehele project goed. Steeds als het nodig was, werd overlegd wat leidde tot een mooi eindresultaat.”
 

BREAAM-certificering 

Het gebouw heeft een BREEAM ‘outstanding’ certificering. BREEAM staat voor Building Research Establishment Environmental Assessment Method. Het gebouw werd beoordeeld op diverse categorieën: management, gezondheid, energie, transport, water, materiaal, afval, landgebruik en ecologie en vervuiling. Om hoog te scoren moeten al deze categorieën afzonderlijk goed scoren. Er is met duurzame materialen gewerkt, aan de zuidkant zijn zonnepanelen op het dak geplaatst, overal is met ledverlichting gewerkt, regenwater wordt gebruikt om de wc’s door te spoelen en de daktuinen te besproeien.

Voordelen BREAAM 

Robert Jan Vos: “Een voordeel van BREAAM is dat al in een vroege fase duidelijk moet zijn hoe een gebouw zal worden ingericht. Waar de vaste en waar de flexwerkplekken moeten komen en welke ruimte voor welke functie wordt gebruikt moet al vroeg worden vastgelegd om te kunnen berekenen hoe aan de BREAAM-eisen kan worden voldaan. Dat creëert mogelijkheden om al in een vroeg stadium het lichtontwerp hierop nauwkeurig af te stemmen.”

Energiemeters 

De Lange: “Er zijn in het gebouw ook allerlei energiemeters voorzien. Op die manier kunnen bepaalde grotere gebieden worden gemonitord zodat men bijvoorbeeld weet welke verdieping meer of minder energie verbruikt. Men kan onder de werknemers bijvoorbeeld ook competities uitschrijven om zo weinig mogelijk energie te gebruiken. Dit biedt een extra stimulans om slim om te gaan met energie.” 
.

 

Feiten

Opdrachtgever: Goede Doelen Loterijen
Architect: Benthem Crouwel
Interieurarchitect: D/Dock design studio
Lichtontwerper: Robert Jan Vos Lichtontwerp en -advies
Installatie-adviseur: Halmos Adviseurs
E- en W-installateur: Homij Technische Installaties
Start constructie: Oktober 2016
Oplevering project: Oktober 2018

Reageer op dit artikel