Trafohuisjes zijn vanouds niet voorzien van meetapparatuur. Dat was ook nooit nodig, want de netbelasting was beperkt en bekend. “Maar naarmate de energietransitie vordert, wordt inzicht steeds belangrijker: steeds meer huishoudens koken, rijden en verwarmen met behulp van elektriciteit. Dat zorgt ervoor dat het laagspanningsnet onder druk komt te staan”, zegt Stedin-woordvoerder Thom Hofstede. Behalve dat huishoudens meer elektriciteit gebruiken, neemt de gelijktijdigheid toe: in een wijk gebruiken veel huishoudens op hetzelfde moment het net. Volgens TNO groeit dat van ongeveer 1,5 kW nu naar 5 kW over enkele jaren. Hofstede: “Inzicht in netbelasting en waar we moeten verzwaren, wordt dus steeds belangrijker.”

In de Actieagenda Netcongestie Laagspanning (januari 2024) is vastgelegd dat de belasting van laagspanningsnetten in kaart moet worden gebracht door versnelde bemetering van trafohuisjes. Bij Stedin startte de grootschalige uitrol in 2025. Het gaat bij Stedin om circa 22.300 MS-stations. Momenteel zijn er zo’n 3.000 voorzien van slimme meetapparatuur. Dat betekent dus in de komende periode bijna 5.000 trafohuisjes per jaar, waarbij prioritering wordt gegeven aan de trafohuisjes waar inzicht het belangrijkst is.

Duizenden sensorkasten

Bestaande trafohuisjes worden hierbij voorzien van een klein doosje met sensoren, de DA-3-box genoemd (Distributie Automatisering 3e generatie). Hofstede: “DA3-boxen geven ons het actuele inzicht dat we nodig hebben.” Bij de uitrol van de duizenden sensorkasten kiezen netbeheerders voor een schaalbare logistiek. Stedin noemt dat een 'vanilla-uitrol': de basisvariant. “Een groot gedeelte van onze assets kan worden voorzien van een standaardoplossing. Een DA3-box is gestandaardiseerd, en waar mogelijk plug-and-play. Met een uitrol op deze grootte is dat logistiek handig: we willen een product dat zo eenvoudig mogelijk geïnstalleerd kan worden”, zegt Hofstede. Onlangs werd bekend dat FUES Aannemingsbedrijf en Inter-On de uitvoering voor hun rekening gaan nemen.

De DA3-box is multifunctioneel, zegt Hofstede: “We meten de capaciteit van de transformator, maar ook de laagspanningskabels die vanaf het station vertrekken. Ook meten we de temperatuur en de luchtvochtigheid in het station. Daarnaast stelt de DA3-box ons in staat om de openbare verlichting aan te sturen. In geval van een storing kan de DA-box ons voorzien van extra storingsdata, waardoor we sneller storingen kunnen lokaliseren. Tot slot geeft de DA3-box aan of de deur naar een station open of dicht staat.”

Tijdkritische data

Alle data die vanuit de sensorboxen komen, worden verstuurd naar de netbeheerder. Tijdkritische data, zoals storingsinformatie en netbelasting, gaat direct naar Scada (supervisory control and data acquisition), waar het 24/7 wordt gemonitord in de bedrijfsvoeringsruimte. “Een uitgebreidere dataset, die minder tijdkritisch is, gaat naar andere gebruikers, zoals netplanners die op basis van die gegevens bepalen waar verzwaring nodig is”, zegt Hofstede.

Dali en MSR-gateway

De meetboxen van Liander en Enexis hebben soortgelijke functies. “Enexis heeft in 2017 een succesvolle pilot gerealiseerd met Distributie Automatisering Light (Dali). Dali is de Enexis-versie van de DA3-box van Stedin”, zegt Enexis-woordvoerder Diederik van Herwijnen. “Sinds 2018 is Enexis bezig met het grootschalig aanbrengen van Dali-boxen in trafohuisjes. Ondertussen zijn er ruim 30.000 Dali-boxen geplaatst.” Naar verwachting is Enexis in 2030 klaar met de uitrol van Dali-boxen in alle bestaande trafohuisjes.

De Dali-box is vergelijkbaar met de DA3-box van Stedin. De Dali-box schakelt de openbare verlichting: alle lichtmasten in het verzorgingsgebied van Enexis worden aan- en uitgezet via Dali. Daarnaast meet de box continu actuele belastinggegevens, waaronder stromen en spanningen, waardoor zware belasting en overbelasting kunnen worden gedetecteerd, de spanningskwaliteit kan worden bewaakt en de resterende transportruimte kan worden bepaald voor aansluitbeslissingen. Ook draagt Dali bij aan sneller storingsherstel, doordat op afstand uitleesbare kortsluitverklikkers helpen om bij een storing de meest waarschijnlijke locatie van een kortsluiting te bepalen. Ten slotte ondersteunt de box de detectie van open toegangsdeuren, wat wordt gebruikt voor inbraakdetectie en beheer van de netcomponenten.

Bij Liander heet de sensorbox een MSR-gateway, zegt woordvoerder Marloes Hulstijn. “De MSR (middenspanningsruimte)-gateway communiceert met aanwezige sensoren en schakelaars en geeft dit door aan ons control-systeem. Zo krijgen we op afstand inzicht in wat in ons netwerk gebeurt, zowel op laag- als middenspanningsniveau. De functie is dus min of meer hetzelfde als de DA3-box van Stedin en de Dali-box van Enexis. Uiteindelijk willen we een groot deel van ons net hiermee uitrusten om de juiste inzichten te krijgen. Momenteel zijn we de MSR-gateway grootschalig aan het uitrollen in heel ons verzorgingsgebied.”

Afstemming

Hoewel elke netbeheerder zijn eigen opdracht heeft, en uitvoering in eigen hand houdt, houden ze elkaar goed wel op de hoogte van de ontwikkelingen en proberen op vlakken ook op elkaar af te stemmen. Zo werken de netbeheerders voor de datacommunicatie met standaarden zoals gesteld door de International Electrotechnical Commission (IEC). Ook is er uitvoerige kennisdeling tussen de netbeheerders.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op Entra.nl